مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧١ - آیا تکامل از خود بی خود شدن است؟

حقیقت نهفته است.

و باز چنانکه میدانیم [در میان] علمای اسلامی در باره صلوات- که ما موظفیم وجوباً یا استحباباً بر رسول اکرم و آل اطهار او درود بفرستیم و از خداوند برای آنها رحمت بیشتر طلب کنیم- این بحث هست که آیا صلوات برای رسول اکرم که کاملترین انسان است میتواند سودی داشته باشد؟ یعنی آیا امکان بالا رفتن برای رسول اکرم هست؟ و یا صلوات صددرصد به نفع صلوات فرستنده است و برای ایشان طلب رحمت کردن از قبیل طلب حصول حاصل است؟.

مرحوم سید علیخان در شرح صحیفه این بحث را طرح کرده است. گروهی از علما را عقیده بر این است که رسول اکرم دائماً در حال ترقی و بالا رفتن است و هیچ گاه این حرکت متوقف نمیشود.

آری این است مقام انسان. آنچه انسان را اینچنین کرده است «لاتعینی محض» او نیست، بلکه نوعی تعین است که از آن به فطرت انسانی و امثال این امور تعبیر میشود.

انسان مرز و حد ندارد اما «راه» دارد. قرآن روی راه مشخص انسان که از آن به «صراط مستقیم» تعبیر میکند تکیه فراوان دارد. انسان «مرحله» ندارد، به هر مرحله برسد نباید توقف کند اما «مدار» دارد، یعنی در یک مدار خاص باید حرکت کند. حرکت انسان در مدار انسانی تکامل است نه در مدار دیگر مثلًا مدار سگ و خوک، و نه در خارج از هر مداری، یعنی و نه در هرج و مرج.

منطق اگزیستانسیا لیستی

از این رو بحق بر اگزیستانسیالیسم- که میخواهد منکر هر نوع تعین و رنگ و شکل برای انسان بشود و هر تقیدی (ولو تقید به مدار و راه خاص) را بر ضد انسانیت انسان میداند و تنها بر آزادی و بیقیدی و تمرد و عصیان تکیه میکند- ایراد گرفتهاند که لازمه این فلسفه هرج ومرج اخلاقی و بیتعهدی و نفی هرگونه مسؤولیت است.

آیا تکامل از خود بی خود شدن است؟

اکنون میتوانیم به سخن اول خود برگردیم؛ آیا حرکت و تکامل مستلزم از