مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤٠ - زهد، برداشت کم برای بازدهی زیاد

گیاهها چطور؟ گیاه هم مانند حیوان است. لااقل قسمتی از آنچه میتوان آن را- ولو با تشبیه و مسامحه- «هنر» گیاه نامید، مشروط به برداشت کمتر است از طبیعت.

علی علیه السلام به این نکته نیز اشاره میکند و از گیاهان مَثَلی میآورد. در یکی از نامه هایش پس از آنکه زندگی زاهدانه و قانعانه و کم برداشت خویش را برای یکی از فرماندارانش تشریح میکند و او را ترغیب مینماید که در زندگی این راه را پیشه سازد، میفرماید:

«مثل این است که اعتراض معترض را میشنوم که اگر برداشت علی این اندازه کم باشد، باید به علت ضعف قادر به هماوردی با دلاوران نباشد. پس چگونه است که هیچ دلاوری تاب هماوردی او را ندارد؟ ولی اشتباه میکنند. آن که با سختیهای زندگی دست به گریبان است، نیرومندتر و آبدیدهتر از کوره بیرون میآید؛ همانا چوب درخت صحرایی که دست باغبان نوازشش نمیدهد و هر لحظه به سراغش نمیرود و با محرومیتها همواره در نبرد است محکمتر، باصلابتتر و آتشش فروزانتر و دیرپاتر است.» [١]

این قانون که بر جانداران حاکم است، بر انسان بماهو انسان (یعنی از نظر خصلتهای خاص انسانی، از نظر همان چیزها که به نام «شخصیت انسانی» نامیده میشود) به درجاتی بیشتر حکومت میکند.

کلمه «زهد» با همه مفهوم عالی و انسانی که دارد سرنوشت شومی پیدا کرده است و مخصوصاً در عصر ما ظالمانه محکوم میشود. در مفهوم این کلمه غالباً تحریف و اشتباهکاری به عمد یا غیرعمد رخ میدهد؛ گاهی مساوی با تظاهر و ریا معرفی میشود و گاهی مرادف با «رهبانیت و عزلت و گوشه گیری».

هر کسی در باره اصطلاحات شخصی خود مختار است که این الفاظ را به هر معنی که میخواهد استعمال کند، اما هرگز نمیتوان مفهوم و اصطلاح دیگری را به