مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٣ - حکمران امانتدار است نه مالک

لازم است والی را که هر گاه امتیازی کسب میکند و به افتخاری نائل میشود، آن فضیلتها و موهبتها او را عوض نکند، رفتار او را با رعیت تغییر ندهد، بلکه باید نعمتها و موهبتهای خدا بر او، او را بیشتر به بندگان خدا نزدیک و مهربانتر گرداند.

در بخشنامههای علی علیه السلام حساسیت عجیبی نسبت به عدالت و مهربانی به مردم و محترم شمردن شخصیت مردم و حقوق مردم مشاهده میشود که راستی عجیب و نمونه است.

در نهج البلاغه سفارشنامهای (وصیتی) نقل شده که عنوان آن «لمن یستعمله علی الصدقات» است، یعنی برای کسانی است که مأموریت جمع آوری زکات را داشتهاند. عنوان حکایت میکند که اختصاصی نیست، صورت عمومی داشته است، خواه به صورت نوشتهای بوده است که در اختیار آنها گذاشته میشده است و خواه سفارش لفظی بوده که همواره تکرار میشده است. سید رضی آن را در ردیف نامهها آورده است و میگوید ما این قسمت را در اینجا میآوریم تا دانسته شود علی علیه السلام حق و عدالت را چگونه بپا میداشت و چگونه در بزرگ و کوچک کارها آنها را منظور میداشت. دستورها این است:

«به راه بیفت بر اساس تقوای خدای یگانه. مسلمانی را ارعاب نکنی [١]؛ طوری رفتار نکن که از تو کراهت داشته باشد؛ بیشتر از حقی که به مال او تعلق گرفته است از او مگیر. وقتی که بر قبیلهای که بر سر آبی فرود آمدهاند وارد شدی، تو هم در کنار آن آب فرود آی بدون آنکه به خانههای مردم داخل شوی. با تمام آرامش و وقار، نه به صورت یک مهاجم، بر آنها وارد شو و سلام کن، درود بفرست بر آنها، سپس بگو: بندگان خدا! مرا ولی خدا و خلیفه او فرستاده است که حق خدا را از اموال شما بگیرم، آیا حق الهی در اموال شما هست یا نه؟ اگر گفتند: نه، بار دیگر مراجعه نکن، سخنشان را بپذیر و قول آنها را محترم بشمار. اگر فردی جواب مثبت داد