مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٣٦ - ارزش عدالت

پاسخ پرسش بالا خیلی آسان به نظر میرسد: جود و بخشندگی از عدالت بالاتر است، زیرا عدالت رعایت حقوق دیگران و تجاوز نکردن به حدود و حقوق آنهاست، اما جود این است که آدمی با دست خود حقوق مسلّم خود را نثار غیر میکند. آن که عدالت میکند به حقوق دیگران تجاوز نمیکند و یا حافظ حقوق دیگران است از تجاوز و متجاوزان، و اما آن که جود میکند فداکاری مینماید و حق مسلّم خود را به دیگری تفویض میکند، پس جود بالاتر است.

واقعاً هم اگر تنها با معیارهای اخلاقی و فردی بسنجیم، مطلب از این قرار است؛ یعنی جود بیش از عدالت معرف و نشانه کمال نفس و رقاء روح انسان است، اما ...

ولی علی علیه السلام برعکس نظر بالا جواب میدهد. علی علیه السلام به دو دلیل میگوید عدل از جود بالاتر است؛ یکی اینکه:

الْعَدْلُ یضَعُ الْامورَ مَواضِعَها وَ الْجودُ یخْرِجُها مِنْ جَهَتِها.

عدل جریانها را در مجرای طبیعی خود قرار میدهد، اما جود جریانها را از مجرای طبیعی خود خارج میسازد.

زیرا مفهوم عدالت این است که استحقاقهای طبیعی و واقعی در نظر گرفته شود و به هرکس مطابق آنچه به حسب کار و استعداد لیاقت دارد داده شود؛ اجتماع حکم ماشینی را پیدا میکند که هر جزء آن در جای خودش قرار گرفته است. و اما جود درست است که از نظر شخص جود کننده- که مایملک مشروع خویش را به دیگری میبخشد- فوق العاده باارزش است، اما باید توجه داشت که یک جریان غیر طبیعی است، مانند بدنی است که عضوی از آن بدن بیمار است و سایر اعضا موقتاً برای اینکه آن عضو را نجات دهند فعالیت خویش را متوجه اصلاح وضع او میکنند. از نظر اجتماعی، چه بهتر که اجتماع چنین اعضای بیماری را نداشته باشد تا توجه اعضای اجتماع به جای اینکه به طرف اصلاح و کمک به یک عضو خاص معطوف شود، به سوی تکامل عمومی اجتماع معطوف گردد.

دیگر اینکه: