مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٤ - درجات عبادتها

است. لهذا درس خواندن، کار و کسب کردن، فعالیت اجتماعی کردن اگر للّه و فی اللَّه باشد عبادت است.

در عین حال، اسلام نیز پارهای تعلیمات دارد که فقط برای انجام مراسم عبادت وضع شده است از قبیل نماز و روزه، و این خود فلسفهای خاص دارد.

درجات عبادتها

تلقی افراد از عبادت یکسان نیست، متفاوت است. از نظر برخی افراد عبادت نوعی معامله و معاوضه و مبادله کار و مزد است، کارفروشی و مزدبگیری است.

همانطور که یک کارگر، روزانه نیروی کار خود را برای یک کارفرما مصرف میکند و مزد میگیرد، عابد نیز برای خدا زحمت میکشد و خم و راست میشود و طبعاً مزدی طلب میکند که البته آن مزد در جهان دیگر به او داده خواهد شد.

و همانطور که فایده کار برای کارگر در مزدی که از کارفرما میگیرد خلاصه میشود و اگر مزدی در کار نباشد نیرویش به هدر رفته است، فایده عبادت عابد نیز از نظر این گروه همان مزد و اجری است که در جهان دیگر به او به صورت یک سلسله کالاهای مادی پرداخت میشود.

و اما اینکه هر کارفرما که مزدی میدهد به خاطر بهرهای است که از کار کارگر میبرد و کارفرمای ملک وملکوت چه بهرهای میتواند از کار بنده ضعیف ناتوان خود ببرد، و هم اینکه فرضاً اجر و مزد از جانب آن کارفرمای بزرگ به صورت تفضل و بخشش انجام گیرد پس چرا این تفضل بدون صرف مقداری انرژی کار به او داده نمیشود، مسألهای است که برای اینچنین عابدهایی هرگز مطرح نیست.

از نظر این گونه افراد تار وپود عبادت همین اعمال بدنی و حرکات محسوس ظاهری است که به وسیله زبان و سایر اعضای بدن صورت میگیرد.

این یک نوع تلقی است از عبادت که البته عامیانه و جاهلانه است، و به تعبیر بوعلی در نمط نهم اشارات خدانشناسانه است و تنها از مردم عامی و قاصر پذیرفته است.

تلقی دیگر از عبادت تلقی عارفانه است. بر حسب این تلقی، مسأله کارگر و