مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٧٣ - علی در میدانهای گوناگون

که به اصطلاح شایع عصر ما چند بعدی است نه یک بعدی.

خاصیت همه جانبه بودن سخن علی و روح علی مطلبی نیست که تازه کشف شده باشد، مطلبی است که حداقل از هزار سال پیش اعجابها را برمیانگیخته است.

سید رضی که به هزار سال پیش تعلق دارد، متوجه این نکته و شیفته آن است.

میگوید:

«از عجایب علی که منحصر به خود اوست و احدی با او در این جهت شریک نیست این است که وقتی انسان در آن گونه سخنانش که در زهد و موعظه وتنبّه است تأمل میکند و موقتاً از یاد میبرد که گوینده این سخن، خود شخصیت اجتماعی عظیمی داشته و فرمانش همه جا نافذ و مالک الرقاب عصر خویش بوده است، شک نمیکند که این سخن از آنِ کسی است که جز زهد و کناره گیری چیزی را نمیشناسد و کاری جز عبادت و ذکر ندارد، گوشه خانه یا دامنه کوهی را برای انزوا اختیار کرده، جز صدای خود چیزی نمیشنود و جز شخص خود کسی را نمیبیند و از اجتماع و هیاهوی آن بیخبر است. کسی باور نمیکند که سخنانی که در زهد و تنبّه و موعظه تا این حد موج دارد و اوج گرفته است از آنِ کسی است که در میدان جنگ تا قلب لشکر فرو میرود، شمشیرش در اهتزاز است و آماده ربودن سر دشمن است، دلیران را به خاک میافکند و از دم تیغش خون میچکد، و در همین حال این شخص زاهدترین زهاد و عابدترین عباد است.».

سید رضی آنگاه میگوید:

«من این مطلب را فراوان با دوستان در میان میگذارم و اعجاب آنها را بدین وسیله برمیانگیزم.».

شیخ محمد عبده نیز تحت تأثیر همین جنبه نهج البلاغه قرار گرفته است. تغییر پردهها در نهج البلاغه و سیر دادن خواننده به عوالم گوناگون، بیش از هر چیز دیگر