مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٣ - بهترین وسیله تهذیب نفس

بهترین وسیله تهذیب نفس

بحثهای گذشته در باب عشق و محبت، مقدمه بود و اکنون میخواهیم کم کم به نتیجه برسیم. مهمترین بحث ما- که در حقیقت بحث اصلی ماست- این است که آیا عشق و علاقه به اولیاء و دوستی نیکان، خود هدف است یا وسیلهای است برای تهذیب نفس و اصلاح اخلاق و کسب فضایل و سجایای انسانی؟.

در عشقهای حیوانی، تمام عنایت و اهتمام عاشق به صورت معشوق و تناسب اعضا و رنگ و زیبایی پوست اوست و آن غرایز است که انسان را میکشد و مجذوب میسازد اما پس از اشباع غرایز، دیگر آن آتشها فروغ ندارد و به سردی میگراید و خاموش میگردد.

اما عشق انسانی- همچنانکه گفتیم- حیات است و زندگی، اطاعتآور است و پیرو ساز؛ و این عشق است که عاشق را مشاکل با معشوق قرار میدهد و وی میکوشد تا جلوهای از معشوق باشد و کپیهای از روشهای او، همچنانکه خواجه نصیرالدین طوسی در شرح اشارات بوعلی میگوید:

وَ النَّفْسانِی هُوَ الَّذی یکونُ مَبْدَؤُهُ مُشاکلَةَ نَفْسِ الْعاشِقِ لِنَفْسِ الْمَعْشوقِ فِی الْجَوْهَرِ، وَ یکونُ أَکثَرُ اعْجابِهِ بِشَمائِلِ الْمَعْشوقِ لِانَّها آثارٌ صادِرَةٌ عَنْ