خوئى ، تبريزى : مسأله اگر كسى بچه‌اى را ختنه كند و آن بچه بميرد ضامن است خواه مقدارى كه بريده بيشتر از معمول باشد يا نه. و امّا اگر ضررى به آن بچه برسد چنانچه بيشتر از معمول بريده باشد، ضامن است و اگر بيشتر از معمول نبريده باشد ضمان، محلّ اشكال و أحوط رجوع به صلح است.

سيستانى : مسأله اگر كسى بچه‌اى را ختنه كند و در كار خود كوتاهى نمايد، يا اشتباه كند مثل اين كه بيش از مقدار معمول ببرد و آن بچه بميرد، و يا به او ضرر برسد، ضامن است؛ و امّا اگر كوتاهى يا اشتباه نكرده باشد و بچه از اصلِ عملِ ختنه بميرد، يا به او ضرر برسد، چنانچه در تشخيص اين كه آيا بچه ضرر مى‌بيند يا نه، به او رجوع نشده باشد، و نيز او نمى‌دانسته كه بچه ضرر مى‌بيند، ضامن نيست.

مكارم : مسأله هرگاه طبيب به هنگام جراحى بيمار يا ختنه كردن كودك بر اثر سهل‌انگارى ضررى به بيمار يا كودك برساند، يا سبب مرگ او گردد ضامن است و همچنين اگر خطا كند و سبب زيانى شود ولى اگر كوتاهى نكرده و مرتكب خطا نشده است، بلكه بر اثر عوامل ديگرى بيمار، معيوب گردد يا بميرد ضامن نيست به شرط اين كه در مورد كودك با اجازه ولىّ اقدام كرده باشد.

[مسأله ٢٢٠٥]

مسأله ٢٢٠٥ اگر دكتر به دست خود به مريض دوا بدهد، (يا درد و دواى مريض را به او بگويد و مريض دوا را بخورد (١) ، چنانچه در معالجه خطا كند و به مريض ضررى برسد يا بميرد، دكتر ضامن است (٢) ولى اگر فقط بگويد (٣) فلان دوا براى فلان مرض فايده دارد و به واسطۀ خوردن دوا ضررى به مريض برسد، يا بميرد، دكتر ضامن نيست (٤)

اين مسأله، در رسالۀ آيت اللّٰه اراكى نيست

(١) [قسمت داخل پرانتز در رساله آيات عظام: خوئى و تبريزى نيست]

(٢) بهجت : بقيّه مسأله ذكر نشده.

(٣) نورى : همچنين اگر پس از مراجعه به او بگويد. .

(٤) نورى : در صورتى كه در فن خود مهارت و حذاقت لازم را نداشته باشد و يا مسامحه كند و عملاً اهمّيّت لازم را ندهد، ضامن است.

فاضل : مسأله اگر پزشك به دست خود به مريض دوا بدهد يا تزريق كند، يا به عنوان طبابت نسخه‌اى براى بيمار بنويسد يا دستورى به او بدهد و مريض دارو را بخورد، چنانچه در طبابت و معالجه‌اش خطا كند و به مريض ضررى برسد يا بميرد، پزشك ضامن است. ولى اگر در مقام طبابت و معالجه نباشد بلكه به عنوان نظريه پزشكى در كتاب بنويسد يا بگويد فلان دارو براى فلان مرض فايده دارد و به واسطۀ خوردن دارو ضررى به مريض برسد يا بميرد پزشك ضامن نيست.

مكارم : مسأله هرگاه طبيب نسخه‌اى براى بيمار بنويسد يا دستورى به او بدهد، و يا شخصاً دوا را