مسأله ٢١٩٦ هرگاه چيزى را كه اجاره داده تحويل دهد، اگر چه مستأجر تحويل نگيرد يا تحويل بگيرد (١) و تا آخر مدّت اجاره از آن استفاده نكند، بايد مال الاجارۀ آن را بدهد.

(١) نورى : اگر چه مستأجر تحويل نگيرد، يا تحت اختيار او قرار گرفته و يا تحويل گرفته. .

[مسأله ٢١٩٧]

مسأله ٢١٩٧ اگر انسان اجير شود كه در روز معينى كارى را انجام دهد و در آن روز براى انجام آن كار حاضر شود، كسى كه او را اجير كرده اگر چه آن كار را به او مراجعه نكند، بايد اجرت او را بدهد (١) مثلاً اگر خياطى را در روز معينى براى دوختن لباسى اجير نمايد و خياط در آن روز آمادۀ كار باشد، اگر چه پارچه را به او ندهد كه بدوزد، بايد اجرتش را بدهد چه خياط بيكار باشد، چه براى خودش يا ديگرى كار كند.

(١) مكارم : مثلاً اگر بنّايى را براى ساختن بَنايى در روز معينى اجير كند و بنّا در آن روز آمادۀ كار باشد ولى صاحب كار طفره برود و بنّا در آن روز بيكار بماند، بايد اجرتش را بدهد امّا اگر براى خودش يا ديگرى كار كند احتياط آن است كه فقط تفاوت را از صاحب كار اوّل بگيرد (در صورتى كه مزد دوم كمتر باشد) .

[مسأله ٢١٩٨]

مسأله ٢١٩٨ اگر بعد از تمام شدن مدّت اجاره معلوم شود كه اجاره باطل بوده، مستأجر بايد مال الاجاره را به مقدار معمول (١) به صاحب ملك بدهد، مثلاً اگر خانه‌اى را يك ساله به صد تومان اجاره كند بعد بفهمد اجاره باطل بوده، چنانچه اجارۀ آن خانه معمولاً پنجاه تومان است، بايد پنجاه تومان را بدهد و اگر دويست تومان است (٢) بايد دويست تومان را بپردازد (٣) و نيز اگر بعد از گذشتن مقدارى از مدّت اجاره معلوم شود كه اجاره باطل بوده، (٤) بايد اجارۀ آن مدّت را به مقدار معمول به صاحب ملك بدهد (٥) .

(١) سيستانى : مستأجر بايد اجرت المثل آن مال را. .

(٢) خوئى ، تبريزى : در صورتى كه اجاره دهنده صاحب مال يا وكيل آن بوده، لازم نيست بيش از صد تومان بدهد و اگر غير اينها بوده. .

سيستانى : در صورتى كه اجاره دهنده صاحب مال يا وكيلى بوده كه حقّ تعيين اجرت را نيز داشته و از اجارۀ معمولى خانه هم اطّلاع داشته است لازم نيست بيش از صد تومان بدهد و اگر غير اينها بوده. . .

(٣) فاضل : مستأجر بايد مال الإجاره را به مقدار ارزش معمولى به صاحب ملك بدهد؛ مثلاً اگر خانه‌اى را يك ساله به هزار تومان اجاره كند، بعد بفهمد اجاره باطل بوده، چنانچه اجارۀ آن خانه معمولاً پانصد تومان است بيش از پانصد تومان لازم نيست بدهد. .

(٤) خوئى ، تبريزى ، سيستانى : نسبت به اُجرت مدّت گذشته نيز اين حُكم جارى است.

(٥) بهجت : و اين در صورتى است كه صاحب ملك عالم به بطلان اجاره نباشد، كه در صورت علم، استحقاق گرفتن اجرة المثل توسط مالك، محلّ تأمّل است، و اگر علّت بطلان اجاره، نداشتن اجرت باشد، بعيد نيست كه عمل مجّانى و تبرّعى باشد و استحقاق اجرت در آن نباشد.