رساله توضیح المسایل ( مراجع ) - خمینی، روح الله و سایر مراجع - الصفحة ١١٤ - مسأله ١٨٦٤
نصاب برسد. مقدار نصاب غلّات بىترديد پنج وسق معادل ٣٠٠ صاع مىباشد، مشهور علماء وزن هر صاع را در تمامى غلّات، ١١٧٠ درهم گرفتهاند و با محاسبه هر درهم به وزن ٢١٤٠ مثقال معمولى، نصاب غلّات را ١٩٣/٨٤٩ كيلوگرم برآورد كردهاند ولى در اين محاسبه دو مطلب مهم بايد تذكر داده شود:
١) مقدار درهم، بنا بر تحقيق بيش از ٢١٤٠ مثقال معمول بوده، بر طبق يك محاسبه وزن درهم تقريباً ٩٧/(٢) گرم تعيين شده [١]، در نتيجه نصاب (مساوى ٣٠٠ صاع) ، معادل ٢٣٩/١٠٤١ كيلوگرم و بر طبق محاسبه ديگر وزن درهم ١٢٥/٣ گرم معين شده [٢]، در نتيجه نصاب، ٨٧٥/١٠٩٧ كيلوگرم خواهد بود.
٢) تعيين يك وزن براى تمامى غلّات در صورتى صحيح است كه وزن هر صاع در تمامى غلّات يكسان باشد، ولى با عنايت به اينكه صاع و وسق پيمانههاى خاصّ بوده و قهراً با توجّه به سبكى و سنگينى غلّات (بر طبق وزن حجمى آنها) وزن نصاب غلّات مختلف تغيير مىكند، ظاهراً وزن ١١٧٠ درهم براى هر صاع، براى گندم متوسط تعيين شده است، بنا بر اين ارقام ٢٣٩/١٠٤١ يا ٨٧٥/١٠٩٧ كيلوگرم مربوط به نصاب گندم مىباشد و با عنايت به تفاوت اقسام مختلف گندم در وزن حجمى و اختلاف فوق در وزن درهم، تعيين دقيق حجم نصاب غلّات ميسور نيست، ولى مىتوان حجم حد اقل ١٣٠٠ ليتر را براى نصاب غلّات در نظر گرفت [٣]، اين حجم در غلاّت مختلف وزنهاى گوناگونى دارد، بلكه اقسام هر نوع غلّه، نيز وزن حجمى مختلفى دارد، مثلاً براى جو، حد اقل وزن ٧٨٠ كيلوگرم را مىتوان براى نصاب زكات در نظر گرفت. [٤]
[١] غاية التعديل ص ١٨) .