ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٦ - اصول معرفت و گرديدن

كمال جويى آدمى است نه نوع اجبارى آن .
لازمهء اين « گرديدن » گرداندن ديگران در هستى است ، زيرا گرديدن تكاملى بدون شناخت و دريافت جدّى وحدت و هماهنگى من در مسير تكاملى با ديگر منها كه استعداد و ارادهء همان تكامل را دارند ، امكان پذير نيست . همان طور كه يك انسان داراى مغز و روان معتدل از احساس درد و زجر ديگران احساس ناراحتى مى نمايد كه اگر از رشد بيشترى هم برخوردار بوده باشد ، عين همان درد و زجر را در خود درمى يابد ، و چه بسا كه از حركت باز مى ايستد و فلج مى شود ، همچنين نقص و ركود روانى انسانها براى كسى كه از رشد مغزى و روانى برخوردار است ، ناراحت كننده بوده و با بىاعتنائى به دست و پا زدن انسانها در ظلمت جهل و محدود نگرى و محدود خواهى و خود محورى دست و پا زدن خود را نيز در ظلمت جهل و محدود نگرى . . . مشاهده مى كند ، لذا هيچ « گرديدن » انسانى عالى بدون تكاپو در راه « گرداندن » ديگر همنوعان انسان در حدّ مقدور امكانپذير نمى باشد .
براى اثبات اين اصل قاطعانه ترين بيان را در منابع معتبر اسلامى مى بينيم كه مى گويد :
من أصبح و لم يهتمّ بأمور المسلمين فليس بمسلم ( هر كس صبحگاهى سر از خواب بردارد و اهميّتى به امور مسلمانان ندهد ، مسلمان نيست ) و امّا دليل انحصار عوامل به فعليّت رسانندهء چهار بعد مزبور در هفت عامل ( علمى ، فلسفى ، شهودى ، اخلاقى ، حكمى ، عرفانى ، مذهبى ) را مى توان چنين توضيح داد : هر شناختى كه انسان بدست مى آورد يا محصول فعّاليّتهاى تجربى و حسّى و آزمايشگاهى در معقولات اوّليّه است ( آنچه كه خارج از ذهن در ذهن حاصل مى گردد و عملى را در بارهء آن معقولات اوّليّه بوجود مى آورد )