تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٤٠٨ - درايه

مصطلح الحديث باشد- به رشته تحرير درآورد؛ ولى تلاش‌هاى وى براى منسجم كردن حديث و عدم قبول هر نوع حديثى، وى را بر آن داشت تا كتابى به نام الرعاية فى علم الدراية[١]- كه مفصّل‌تر از دو كتاب قبلى بود- بنويسد.

آخرين فعّاليت شهيد ثانى در حوزه درايه، غنية القاصدين فى معرفة اصطلاحات المحدّثين‌[٢] است كه مفصّل‌تر از بداية و الرعاية نوشته است و درباره آن گفته شده:

كسى كه طالب تفصيل سخن و مثال‌هاى مختلف در هر موضوع است، به كتاب غنية القاصدين مراجعه نمايد.[٣] ولى آقاى مشكاة، عقيده‌اش بر اين است كه غنية القاصدين، اوّلين كتاب نوشته شده توسّط شهيد ثانى است.[٤] شيخ حسين بن عبدالصمد عاملى (م ٩٨٤ ق)، شاگرد شهيد ثانى، پس از استاد خويش، تأليفاتى در اين علم داشته و قواعد مربوط به علم حديث و درايه را به طور مفصّل، بحث كرده است. افندى، در شرح حال وى آورده است:

... وهو ثانى مؤلّف فى علم الدراية من طريقة أصحابنا، وقد سبقه استاده الشهيد الثانى بذلك.[٥] وصول الأخيار إلى أصول الأخبار،[٦] كتابى است كه مؤلّف در آن، قواعد علم حديث و درايه را به طور نسبتاً مفصّل، بحث مى‌كند. كتاب، شامل دو بخش و يك خاتمه است. مؤلف، در بخش اوّل، به اهمّيت علم حديث و برترى اهل بيت عليهم السلام مى‌پردازد و در بخش دوم- كه تقريباً به سبك البدايةى شهيد ثانى نگارش يافته است- به تعريفات‌

[١]. همان، ج ١١، ص ٢٤١؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ١، ص ١٤٣؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه مركزى دانشگاه تهران، ج ٨، ص ٥٩٠.

[٢]. الذريعة، ج ١٦، ص ٦٨.

[٣]. مجلّه نگاه حوزه، ش ٥٣ و ٥٤، ص ١٢٥:« آشنايى با علم درايه» محمّد حسن ربّانى.

[٤]. فهرست نسخ خطّى اهدايى آقاى مشكاة به دانشگاه تهران، ج ٣، ص ١٥٧٨.

[٥]. رياض العلماء، ج ٢، ص ١١٥.

[٦]. الذريعة، ج ٢٥، ص ١٠١؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ٢، ص ٣٤٥.