تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٤٣٦ - حاشيه نويسى

١. حاشيه بر كتاب من لا يحضره الفقيه، از شيخ بهاءالدين محمّد بن حسين عاملى (م ١٠٣١ ق).[١] حاشيه‌اى است با عناوين «قال- أقول» بر كتاب شيخ صدوق، داراى تحقيقات بسيار مهم و شامل «كتاب طهارت» تا احكام «منزوحات بئر» است.

٢. حاشية الكافى، از محمّد باقر بن محمّد حسين استرآبادى معروف به ميرداماد (م ١٠٤٠ ق).[٢]

حاشيه‌اى است مختصر با عناوين «قوله- قوله» بر اصول الكافى تا «كتاب الحجة، باب حجج اللَّه على خلقه». برخى اين حاشيه را با حاشيه ديگر مؤلّف (الرواشح السماويّه) بر كتاب الكافى يكى مى‌دانند.

٣. الرّواشح السماويّه فى شرح أحاديث الاماميّه، از ميرداماد.[٣] حاشيه و شرحى است بر احاديث مشكل اصول الكافى كه فقط بر «كتاب العقل و الجهل» و مقدارى از «كتاب التوحيد» نوشته شده است، با مقدّمه‌اى مفصّل، داراى ٣٩ «راشحه» در مسائل حديث‌شناسى و درايه كه راشحه آخر در بعضى از مطالب اصول فقه است.

٤. حاشية الاستبصار، از ميرداماد.[٤] مؤلّف، در اين حاشيه نسبتاً مختصر، اسناد احاديث و الفاظ آنها و بعضى از آراى شيخ طوسى بررسى شده و با اشاره به پاره‌اى از

[١]. الذريعة، ج ٦، ص ٢٢٤؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ٥، ص ١٥٠.

[٢]. الذريعة، ج ٦، ص ١٨٢؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ١١، ص ٢٦٤؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه مجلس شوراى اسلامى، مجموعه ش ٧٢١٨؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه نمازى خوى، مجموعه ش ٤٩٢.

[٣]. الذريعة، ج ١١، ص ٢٥٧؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ١٩، ص ١٧٣.

[٤]. الذريعة، ج ١١، ص ١٧؛ فهرست نسخ خطّى كتاب‌خانه آية اللَّه مرعشى، ج ٢٥، ص ١٤٩.