تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٣٩٥ - د تفسير مأثور

٢. تفسير مقتبس الأنوار من الأئمة الأطهار عليهم السلام،[١] از محمّد مؤمن مشهدى (م ١٠٧٠ تا ١٠٧٧ ق). مؤلّف، بعد از اشتغال چندين ساله‌اش در اصول، راه نجات را در تمسّك به احاديث اهل بيت عليهم السلام ديده است. لذا در تصحيح و مقابله علم حديث، كوشيده و خواسته است تا تفسيرى را كه در بر گيرنده سخنان اهل بيت عليهم السلام باشد، بنويسد. وى در سال ١٠٥٩ ق، تفسير سوره بقره و در سال ١٠٦٩ ق، تفسير سوره اعراف را به پايان رسانده و تا آيه ٢٤ سوره انفال، پيش رفته است. بنا به گفته صاحب الذريعة، نسخه‌اى از آن در كتاب‌خانه مدرسه سپه‌سالار، موجود است.

٣. غريب القرآن،[٢] از فخرالدين بن محمّد رماحى (م ١٠٥٨ ق). مؤلّف در اين تفسير، درباره مفردات و كلمات قرآن، بحث و گفتگو مى‌كند و لغات و حروف قرآن را به ترتيب حرف اوّل و آخر كلمه مى‌آورد و معناى آن را بيان مى‌كند. سپس از احاديث نبوى و سخنان پيشوايان معصوم عليهم السلام و اقوال مفسّران پيشين، شاهدى بر آن تفسير ذكر مى‌كند و نوعاً به آياتى استشهاد مى‌نمايد كه جنبه تحليل ادبى و لغوى آنها بيشتر باشد.

٤. رموز تفاسير الأئمة عليهم السلام،[٣] از شيخ خليل بن غازى قزوينى (م ١٠٨٩ ق). اين تفسير، فهرست احاديث و رواياتى از معصومان عليهم السلام است كه در اصول و روضه الكافى در تفسير آيات صادر شده است، يا امكان دارد كه معناى تفسيرى از آن استفاده شود.

در بخش نخست، فهرست احاديث اصول الكافى آمده است. مؤلّف، كلمه نخستين آيه را به ترتيب، ذكر مى‌كند. سپس به حديثى كه در الكافى وارد شده، به صورت رمزى اشاره مى‌نمايد. صاحب الذريعة، نسخه‌اى از آن را در خراسان نزد شيخ عبّاس قمى ديده است.

[١]. همان، ج ٢٢، ص ١٧؛ طبقات أعلام الشيعة، ج ٥، ص ٥٩٤؛ طبقات مفسّران شيعه، ج ٣، ص ١٧٩.

[٢]. طبقات مفسران شيعه، ص ١٩٩.

[٣]. الذريعة، ج ١١، ص ٢٥١؛ طبقات مفسّران شيعه، ص ٢١٤.