تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٣٧٣ - يك الوافى

آنهاست- آمده؛ يعنى: الكافى، كتاب من لا يحضره الفقيه، تهذيب الأحكام و الاستبصار.

و در بيان انگيزه تأليف آن، ناكافى بودن هر يك از كتاب‌هاى چهارگانه و بسنده نبودن آنها در مهمّات اخبار وارد شده و هدايت، دشوارى مراجعه به مجموع آنها به سبب اختلاف عناوين باب‌ها، اختلاف كتاب‌ها در مواضع روايات و طولانى بودن حاصل اين تكرارها بوده است.[١] فيض در اين كتاب- كه جامع كتب اربعه است- احاديث مكرّر را حذف كرده و بياناتى در توضيح اخبار جمع مختلفات آن آورده است و با اين كار، هم از حجم كتاب كاسته و هم از دو جهت، كار را براى مراجعان، سهل نموده است: اوّل، از نظر حذف مكرّرات به نحو ياد شده و دوم، از جهت تبيين و توضيح مشكلات، كه با ذوقِ سرشار خود و زحمتى كه در اين كار تحمّل كرده و ممارستى كه در فهم احاديث داشته، به شايستگى از عهده اين مهم، بر آمده است.[٢] به طور خلاصه، در اين اثر، چند نكته مهم رعايت شده كه عبارت است از:

١. گردآورى احاديث كتب اربعه در يك‌جا، با توجّه به تقدّم و تأخّر ابواب و فصول كتب ياد شده و اختلاف نظر مؤلّفانِ كتب ياد شده در درج يك حديث ذيل يك عنوان. اين كار، مشكل فقيه را در پيدا كردن حديث مورد نياز، آسان مى‌كند؛

٢. حذف اسناد مكرّر يك حديث كه از اتلاف وقت فقيه، پيشگيرى مى‌كند؛

٣. حذف مكرّرات احاديث كه با چند سند، روايت شده است و اشاره به موارد اختلاف اسناد، كه اين كار نيز از اتلاف وقت، پيشگيرى مى‌كند؛

٤. شرح لغات و مشكلات احاديث؛

٥. جمع دلالى بين روايات مختلف و بيان مراد از دو يا چند حديث كه به ظاهر

[١]. الوافى، ج ١، ص ٤.

[٢]. علم الحديث، ص ٨٤- ٨٥.