تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٢٩٩ - دو مؤسس اخباريگرى

فقهاى آن سامان قرار گرفت.[١] سپس در ايران نيز به مرور از ميانه قرن ياد شده، هوادارانى يافت و بسيارى از فقها در شهرستان‌هاى مختلف از آن جانبدارى كردند.[٢]

دو. مؤسّس اخباريگرى‌

در اين كه اخباريگرى اين دوره توسط ملّا محمّد امين استرآبادى شكل گرفت، بين عموم محقّقان، اتّفاق نظر وجود دارد. از ميان علماى اخبارى، ملّا محمّد امين بن محمّد شريف استرآبادى (م ١٠٣٣ ق) در اثبات شيوه اخباريان پافشارى بيشترى داشت. وى ابتدا بر طريق استادان خود در زمره اهل اجتهاد بود؛ ولى بعدها اين روش را ترك كرده، به تخريب قواعد دين و سرزنش مجتهدان پرداخت.[٣] وى، مؤسّس اخباريگرى و اوّلين تشريح كننده عقايد آنها و اوّلين مؤلّف اين فرقه است.[٤] برخى عقيده دارند كه حسين بن عبدالصمد (پدر شيخ بهايى)، طلايه‌دار جنبش اخباريگرى بوده است؛[٥] ولى اين گفته با ديدگاه‌هاى او منافات دارد. وى مى‌گويد:

تفقّه در زمان ما بر تمام مكلّفان، واجب است و به وسيله آن، سعادت در دنيا و آخرت براى انسان حاصل مى‌شود و آن، ميراث انبيا و اوليا و مقرّبان الهى است.[٦] ايشان، در مقدّمه فصل اوّل كتاب وصول الأخيار الى أصول الأخبار، عقل را «برهان قاطع» و نقل را «نور ساطع» معرّفى كرده و معتقد است كه علوم با تطابق آن دو با هم‌

[١]. روضات الجنّات، ج ١، ص ١٣٧؛ زمين در فقه اسلامى، ص ٦٩- ٧٠.

[٢]. همان جا.

[٣]. روضات الجنّات، ج ١، ص ١٣٧.

[٤]. لوامع صاحبقرانى، ص ٤٧( نقل به مضمون)؛ دبستان مذاهب، ص ٢٤٧؛ زمين در فقه اسلامى، ص ٦٩؛ أعيان الشيعة، ج ٢، ص ٢٢٢.

[٥]. مجلّه حكومت اسلامى، ش اوّل، ص ٢١٢،« علماى جبل عامل در دولت صفويه»، ريو لاجوردى، ترجمه مصطفى فضائلى.

[٦]. وصول الأخيار إلى أصول الأخبار، ص ٢٧.