تاريخ حديث شيعه در سده هاى هشتم تا يازدهم هجرى - خدايارى، علي نقى؛ پور اكبر، الياس - الصفحة ٢١٣ - ٢ خلاصة الأقوال فى معرفة أحوال الرجال

بشير آمده است.[١] علّامه، در يادكرد برخى اعلام، به ضبط آنها نيز اشاره مى‌كند.[٢] خاتمه كتاب، شامل ده فايده مهم است كه توجّه به آنها در فنّ رجال، ضرورى است. اين فايده‌ها شامل اين مطالب است: تعيين اسامى كسانى كه به كنيه معروف‌اند؛ تعيين ابو جعفر در روايات سعد بن عبد اللَّه از او؛ تعيين عدّه در اسانيد كلينى؛ مستثنيات محمّد بن حسن بن وليد از روايات محمّد بن احمد بن يحيى؛ بيان نوّاب اربعه حضرت حجّت- سلام اللَّه عليه-؛ يادكرد برخى از مذمومان (به نقل از شيخ طوسى)؛ افراد صالحى كه توسّط نوّاب اربعه برايشان توقيع آمده است؛ ذكر كيفيت طُرُق شيخ طوسى و شيخ صدوق به راويانى كه آنها را ملاقات نكرده‌اند؛ و تعيين حمّاد در اسناد ابراهيم بن هاشم به او.

واپسين فايده خاتمه، طُرُق متعدّد علّامه حلّى به هريك از طوسى، صدوق، ابو عمرو كشّى و نجاشى است كه همه آنها از طريق پدر علّامه حلّى است.

برخى ديگر از ويژگى‌هاى رجال علّامه حلّى عبارت‌اند از:[٣] ١. همچنان كه گفته شد، قِسم اوّل رجال علّامه به ذكر كسانى اختصاص دارد كه نويسنده به روايت ايشان عمل مى‌كند و قسم دوم، شامل كسانى كه به روايت ايشان عمل نمى‌كند. بر اين اساس، علّامه، همچنان كه در قسم اوّل، اماميان ممدوح را مى‌آورد، افراد فاسد المذهبى مانند ابن بكير و على بن فضّال را كه به روايتشان عمل مى‌كند نيز در اين قسم مى‌آورد. او افراد موثّقى را كه به روايتشان عمل نمى‌كند، در قسم دوم مى‌آورد. افرادى كه درباره آنها توقّف كرده، هرگاه گرايش به مدح فرد داشته‌

[١]. پيش‌تر ياد شد كه كسانى چند، اقدام به مرتّب كردن اين كتاب نموده‌اند.

[٢]. براى نمونه، ر. ك: ذيل عاصم بن حُميد حنّاط، ليث بن البخترى و مُعَتّب.

[٣]. قاموس الرجال، ج ١، ص ٣٥- ٣٦.