آشنا كردند. پس از آن، حزب توده با حمايت مستقيم شوروى و سفارت آن در ايران ايجاد شد و تا حدود سال ٣٢ فعال بود. ولى چند سال پيش از كودتاى ٢٨ مرداد، سازمان نظامى حزب توده شناسايى شد و فرمانده آن سازمان به نام خسرو روزبه را دستگير كرد.
او از زندان فرارى شد و به توسعه سازمان نظامى پرداخت. به‌گونه‌اى كه در ٢٨ مرداد ٣٢، تعداد ششصد نفر از افسران و صاحب منصبان نظامى ارتش ايران را كه جزء كادر سازمان نظامى حزب توده بودند، در جهت اهداف خود جذب و بكارگيرى كرده بودند.
از جمله دلايلى كه گفته مى‌شود كودتاى آمريكايى ٢٨ مرداد با حمايت شوروى انجام گرفت، آن است كه اين ششصد نفر كمترين تحركى در داخل ارتش بوجود نياوردند در حالى كه حزب توده چند روز پيش از وقوع كودتا، با اطلاع بود و كيانورى با تماس تلفنى به مصدق گفته بود كه: كودتايى در حال شكل‌گيرى است و به‌طور حتمى او نيز از طريق سرويس‌هاى جاسوسى و اطلاعاتى شوروى مطلع شده بود.
پس از فروپاشى دولت مصدق، پرونده حزب توده در ايران بسته شد. پيش از آن، اين حزب به طور رسمى در كشور فعاليت مى‌كرد. حتى در دوران قوام، چند تن از وزراى كابينه او، به طور رسمى از اعضاى حزب توده بودند. حزبى كه در داخل كشور فعاليت مى‌كرد و از سوى شوروى نيز حمايت مى‌شد. بعد از كودتاى ٢٨ مرداد و حاكميت آمريكايى‌ها در كشور، حزب توده از صحنه خارج شد و جريان كمونيستى دچار شكست گرديد.
٢٨ مرداد و ظهور حركت‌هاى جديد بعد از كودتاى ٢٨ مرداد، تعدادى از جريان‌هاى به اصطلاح روشنفكران غير مذهبى و وابسته به غرب در كشور فعال بودند. بعضى از آنها متلاشى شدند و تعدادى نيز جذب رژيم شاه شدند و در واقع، اين افراد رژيم كودتا و جريان ٢٨ مرداد را اداره مى‌كردند.
هر چند آنان، بازماندگان جريان روشنفكرى سكولار از دوران مشروطيت بودند. با اين حال، حمايت دولت از آنان، به اين دليل بود كه مى‌خواست چهره روشنفكرى، دموكراسى و دموكراتيكى را از رژيم ايران در منظر عموم به نمايش بگذارد.
پرونده ناسيوناليزم نيز با وقوع كودتا به‌طور كلى بسته‌شد. جريان كمونيزم هم يكى دو