روشنفكرى تحت عنوان «ارتجاع فرهنگى» داشتند كه: ماهيت اين جريان قبل از انقلاب چگونه بود؟ در روزهاى حماسه و خون انقلاب وحدت مردم مسلمان اينان چه نقشى ايفا كردند؟ نقش اينان بعد از پيروزى انقلاب اسلامى، پس از سال‌هاى ٥٩- ٦٠ كه از عرصه سياسى و فرهنگى نظام شكست خورده به خارج از كشور متوارى شدند، تا سالهاى ٦٥ و ٦٦ تقريباً فعاليت خاصى نداشتند. امّا بعد از اين زمان، اينان شروع به فعاليت كردند. يك سازماندهى در خارج از كشور و يك سرى تلاش‌هاى منفعلى در داخل صورت دادند. بخشى خارج از كشور، بعد از شكست احزاب و گروههاى سياسى، از سال‌هاى ٦٧- ٦٨ رويكرد آنان به عرصه فرهنگى است. مقام معظم رهبرى نيز در سخنرانى خود تصريح نمود كه رويكرد دشمن بعد از دفاع مقدّس، متوجّه عرصه فرهنگ شده است.
مهمّ‌ترين اقدامات امام خمينى قدس سره پس از جنگ تحميلى‌ امام قدس سره بعد از پذيرش قطعنامه در عرصه داخلى و خارجى، اقداماتى براى مصون نگه داشتن نهضت داشت. برجسته‌ترين آن‌ها در عرصه داخلى، حذف قائم مقام رهبرى بود كه با پشتيبانى مردم مسلمان، انقلاب نسبت به اين موضوع بيمه شد. در عرصه خارجى نيز پذيرش قطعنامه در شرايطى به وجود آمد كه دشمن مى‌پنداشت كه انقلاب اسلامى در ادامه راهش به بن‌بست رسيده است و نيز مقابله با تهاجم غرب در جريان توطئه سلمان رشدى، از اقدامات مهم ايشان بود.
به‌تدريج در روزهاى پايانى توسعه سازندگى، زمينه ورود تكنوكراتها آماده مى‌شود و جريانات به‌ظاهر علاقمند به بازگشت به كشور، توجيه و به كشور راه مى‌يابند. اينان به‌تدريج خود را وارد عرصه حكومت مى‌كنند و عرصه فرهنگى را مناسب‌ترين بستر براى فعاليت‌هاى خود انتخاب مى‌كنند. در اين هنگام، سفرهاى هنرمندان، خوانندگان و نويسندگان به خارج از كشور نيز آغاز مى‌شود به گونه‌اى كه بعضى افراد سرشناس و متوارى از انقلاب، به تدريج به ايران بازگشتند و حتّى جاى پاى خود را در نشريات، مطبوعات و كانونهاى فرهنگى و اقتصادى هموار كردند. كسانى كه سردبير نشريات اشرف پهلوى در خارج از كشور بودند در عرصه فرهنگى بدون هيچ‌گونه محدوديتى‌