پاكستان و جنوب آن نوار شمالى جزيرةالعرب تا مغرب كه رودخانه دجله است و شمال غرب آن، در بندِ قفقاز مى‌باشد كه امروزه جزو داغستان روسيه است. اين قلمرو فرهنگى ما است و اتّصالات فرهنگى ايران با اين كشورهايى كه در حوزه فرهنگى ما هستند، عامل تعيين كننده سياست خارجى ما است.
٤- مصالح اقتصادى: مصالح اقتصادى نيز تعيين كننده سياست خارجى ما است.
يعنى بخش مهمّى از روابط ما را مسائل اقتصادى توجيه مى‌كند. به عنوان، مثال به فلان كشور نفت بفروشيم و از فلان جا غلّات وارد كنيم و يا فلان منطقه بازار فرش ما است و ... اين عوامل موجب تعيين سياست ما مى‌شود.
٥- امنيّت ملّى: بخش مهمّى از روابط خارجى ما براساس مصالح امنيّت ملّى شكل مى‌گيرد. به‌عنوان مثال، ما براى رابطه با تركيه، پاكستان، عربستان، عراق و ... تعاريفى داريم كه موضوع امنيّت ملّى در رابطه داشتن با اينها، از دل مشغولى‌هاى نظام است. زيرا مى‌دانيم بخشى از امنيت ملى به داخل كشور و قسمتى نيز به خارج از كشور بستگى دارد. از اين رو، علاوه بر امنيت داخلى، به امنيّت خارجى نيز نيازمنديم و اينكه نيروهاى سپاه براساس قانون اساسى موظّف به حفظ پاسدارى از نظام هستند، خوب است همه جوانب امنيّتى داخلى و خارجى را بدانند. زيرا سپاه نيرويى اعتقادى و فرهنگى است كه براساس يك تفكّر قوى دينى بنا شده است و ويژگى مخصوص به خود دارد و در مراحل مختلف انقلاب خود را نشان داده است كه از همه مهمّ‌تر در دفاع مقدس بود.
عوامل مؤثّر در روابط ايران با تركيه و روسيه‌ ما در رابطه‌مان با تركيه تا حدّ خوبى، حتّى در سطح رئيس جمهورى و وزرا، رفت و آمد داريم. شايد اگر تركيه در نقطه دورافتاده‌اى در اروپا بود، حجم رابطه ما و ميزان رفت و آمدها اينطور نبود. سه عامل: امنيّت ملّى، اتّصالات فرهنگى و دينى باعث گرديد كه رابطه ما با اين كشور، على‌رغم بعضى از مشكلاتى كه ميان دو كشور بوده و هست، در سطوح خوبى حفظ شود. فرهنگ ايران در تركيه اثرات عميقى دارد. چنانچه شما به توكاپى در استانبول برويد، كاخ‌هاى شاهان عثمانى را مى‌بينيد كه در جاهاى مختلف آن فارسى نوشته شده است؛ زيرا در دويست سال اول حكومت عثمانى، زبان رسمى آنان‌