مى‌برد، بگويد: مازاد سرمايه كشورمان را و يا قسمتى از آن را به كشورى كه سهم ناچيزى از تجارت جهان دارد، بدهيم. هرگز اين‌طور نبوده و نيست. بنابراين، هر كشورى به دنبال يار و رفيق و متّحد است و هر كسى به دنبال منافع خود مى‌باشد. طبيعى است كه مسلمانان با توجّه به وجوه مشتركى كه دارند، با هم متّحد شوند. همانگونه كه اروپايى‌ها به‌عنوان غربى‌ها- آنهايى كه ميراث فرهنگ و تمدّن روم هستند و دور كليساى غرب جمع شدند و از نژاد سفيد بوده و در تقسيم‌بندى‌هاى اعتقادى نيز جزو پروتستان‌ها هستند- مصالح خودرا در اتّفاق و تشكيل «اتّحاديه» مى‌بينند كه بازار مشترك- متشكل از شش كشور- نمونه بارز آن است. حتّى قبل از اين اتّفاق، اتّحاديه ذغال و فولاد در دهه ٥٠ در اروپا بود و امروزه هم اروپاى واحد، كه پانزده كشورند، به وجود آمده است و هر روز به هم نزديك‌تر مى‌شوند زيرا داراى يك سياست خارجى و پول واحد هستند. پس ما هم اگر بخواهيم كشورهايى را كه با ما مشتركاتى دارند پيدا نماييم، نزديك‌ترين آنها كشورهاى اسلامى خواهند بود. چون همه داراى اعتقاد به خدا، قبله، پيامبر، و كتابى واحد هستيم و آداب و سلوك و خلقيّات مشترك نيز داريم. بنابراين، اتّصال ما به كشورهاى اسلامى به‌عنوان يك عامل تعيين كننده سياست خارجى است.
٣- عامل فرهنگى: اتّصال فرهنگى ايران نيز تعيين كننده سياست خارجى ما مى‌باشد. منظور ما از فرهنگ، بيشتر فرهنگ ايرانى است؛ چون حوزه فرهنگى ايران از حوزه جغرافيايى و مرزهاى رسمى آن فراتر است. از غرب چين تا شبه قارّه تا آسياى مركزى و تا جنوب روسيه، قفقاز، حوزه درياى سياه، بالكان، خاور ميانه و از جزيرة العرب تا يمن و حتّى شرق آفريقا را در بر مى‌گيرد. اما قلمرو فرهنگى، مانند هر قلمرو ديگر، هر چه از مركز دورتر شود، ضعيف‌تر مى‌شود. مثلًا وقتى به زنگبار، كه دورترين حوزه قلمرو فرهنگى ايران است، برويم و وارد كوچه و پَس كوچه‌هاى آن شويم، گويا وارد كوچه‌هاى بوشهر شده‌ايم و همان حال و هوا را دارد. حزبى كه در استقلال زنگبار و تانزانيا شركت دارد، حزب «آفرو شيرازى» بوده است. يعنى تركيبى از آفريقايى‌ها و شيرازى‌هايى كه قرن‌ها پيش به آنجا رفته‌اند. زبان آنان كه «سُباينى» است، تركيبى از زبان فارسى، عربى، آفريقايى و انگليسى و مقدارى هم سانسكريت هندى است. امّا آن مقدار كه نزديكتر به فرهنگ ما و در قلمرو فرهنگى ما مى‌باشد، از سيحون (ماوراء النهر) تا رودخانه سند در