ايران جدا شدند.
آغاز روشنفكرى در ايران‌ وقتى شكست‌ها و ناكامى‌هاى پى در پى، بر اثر بى‌كفايتى حكمرانان وقت، كشور را عقب‌مانده‌تر مى‌كرد، گروهى تصميم گرفتند عده‌اى را براى تحصيل به اروپا بفرستند تا با تكنولوژى و تمدن غرب آشنا شده و در آينده از اين دانشمندان تحصيل كرده جهت پيشرفت كشور بهره گيرند.
از اين زمان جريان سوم (روشنفكرى) كم كم وارد كشور شد. زيرا دانشجويانى كه به اروپا اعزام شده بودند، ضمن تحصيل، با فرهنگ و مظاهر تمدن غرب آشنا شده و فرهنگ آنان را در كشور تبليغ مى‌كردند. علاوه بر آن، سفر اينان در زمانى است كه حكومت فتحعلى شاه قاجار دچار ضعف و سستى شده بود. از جمله اين افراد ميرزا صالح شيرازى است. (حدود صد و هفتاد سال قبل) وى پس از بازگشت از غرب اولين روزنامه را در ايران تأسيس كرد كه در واقع روزنامه با اين شكل، يك كالاى غربى بود كه به‌دست اين فرد وارد ايران شد.
با گذشت مدتى از اعزام دانشجويان و آموزش ديدن آنان در غرب، يكى پس از ديگرى وارد ايران شدند. در همين سال‌ها بود كه جريان قرارداد تنباكو ميان دولت ايران و انگليس منعقد گرديد و واسطه و دلال اين توافق، ميرزا ملكم خان يكى از همين روشنفكران است. روحانيت با انعقاد اين قرارداد، به دلايل مختلفى مخالفت كرد و با فتواى مرجع بزرگ آن زمان مرحوم ميرزاى شيرازى قرارداد تنباكو با شكست مواجه شد.
نقش روحانيت در ايران‌ در جنگ دوم ايران و روس نيروى مذهبى در ايران كه روحانيت سمبل واقعى آن است، نقش به سزايى داشته است. در اين جنگ، بسيارى از جوانان و مردم كشورمان با حكم جهاد علما به ميدان نبرد شتافتند و پيروزى‌هاى بسيارى نيز به‌دست آوردند. امّا چون دربار و فرماندهان وقت عناصر نالايقى بودند، از احساسات برانگيخته شده مردم‌