فرهنگى جلوتر بودند، بدليل مراوده با جهان اسلام و شرق، به سمت ساير كشورهاى اروپايى رفتند و زمينه تحرّك فرهنگى را در آنجا فراهم كردند. همچنين وجود مسلمانان در آندُلُس كه به تعبير بعضى انديشمندان و تاريخ نويسان غربى بهترين دوران شكوفايى علم و تمدّن غرب، دوران حاكميت مسلمانان بر منطقه اسپانيا است، به اين امر كمك فراوانى كرد.
موارد مذكور قسمت عمده زمينه‌هايى بود كه يك افق جديدى را پيش روى مردم اروپا گشود.
و- كشف قارّه آمريكا و پديد آمدن طبقه بورژواها: عامل ديگر كشف قاره آمريكا، راههاى جديد دريايى بود كه موجب توسعه يك طبقه جديد در اروپا به نام بورژواها شد. اينان، بازيگران اصلى صحنه فرهنگ و تمدّن اروپا بعد از رنسانس شدند. در مورد بورژواها بايد گفت، كه اينان طبقه جديد و نوكيسه‌اى بودند كه در اثر كشف مناطق جديد، به‌خصوص كشف آمريكا و كشف طلا، منجر به كشف راههاى جديدى شد كه اسپانيا را از طريق دماغه اميدنيك به جنوب قارّه هند وصل مى‌كرد. اين راه دريايى جديد، پيش از آن در انحصار مسلمانان بود. در نتيجه، براى غربى‌ها بخصوص اسپانيايى ها و پرتغالى‌ها، يك ف بصيرت پرچمداران ٢٧٠ پرسش و پاسخ:
ص : ٢٦٢ ضاى جديد اقتصادى فراهم شد. بنابراين، طبقه نوكيسه‌اى به نام بورژواها پديد آمد. البتّه اينان از هيچ پايگاه اجتماعى برخوردار نبودند و در مقابل دو طبقه اشراف و كشيشان و اصحاب كليسا در اروپا قرار داشتند.
طبقه سوم يعنى طبقه بورژوا، مدتى بعد شكل گرفت و صحنه گردان اصلى صحنه رنسانس شد و بعد از رنسانس، صاحب و بوجود آورنده فرهنگ و تمدّن در عصر جديد شد. انقلاب‌هايى كه در عصر جديد اتّفاق افتاد، مانند انقلاب آمريكا و سپس انقلاب فرانسه، توسّط طبقه بورژوها انجام گرفت. تعزيه‌گردان‌هاى اين انقلاب‌ها نيز همه از بورژواهايى بودند كه سر بر آستان مكتب «بورژوازى» مى‌ساييدند كه تشكُّل عينى خارجى آن فراماسونرى بود.
اينان به دليل ثروتى كه در اختيار داشتند، به علما و دانشمندان كمك كرده و به آنان جهت مى‌دادند. تا اينكه اكتشافات جديد اتّفاق افتاد. از اين رو، نظريات طبيعى و علمى كه تاكنون مطرح بود و كليسا روى آنها اصرار داشت، با كشفيّات جديد زير سؤال رفت و عملًا شرايط يك تحوّل فرهنگى فراهم شد. به آن تحوّل، «رنسانس» گفته مى‌شود.
٤- عصر جديد: پس از دوران رنسانس، وارد «عصر جديد» مى‌شويم كه در قرن‌