است كه اسلام بر آن خط بطلان كشيده و بساط آن را در صدر اسلام، در ايران و روم شرقى و مصر و يمن برانداخته است. سلطنت و ولايتعهدى همان طرز حكومت شوم و باطلى است كه حضرت سيدالشهدا براى جلوگيرى از برقرارى آن قيام فرمود و شهيد شد. اسلام، سلطنت و ولايتعهدى ندارد.
حضرت امام قدس سره با اين صراحت با رأس حكومت درگير شد. شاخص يك حركت انقلابى چه چيزى بهتر از اين مى‌تواند باشد؟ به ويژه آنكه بسيارى از جريان‌هاى انقلابى در آن زمان، اين چنين عمل نمى‌كردند شايد براى اولين بار در تاريخ مبارزات معاصر، در دويست، سيصد ساله اخير بود كه روحانيت به جنگ رأس حكومت آمد. زيرا همان‌طور كه اشاره شد، از تجربيات و روش‌هاى گذشته خود درس گرفت و شرايط را آماده كرد و به اين ترتيب، هدف نهايى مبارزه را مطرح كرد امام نه‌تنها از نامشروع بودن سلطنت صحبت كرد، بلكه فرمان قيام عليه اساس سلطنت را نيز صادر نمود. امام در سال ٤٨ در مباحث ولايت فقيه فرمود:
شرع و حق حكم مى‌كند كه بايد نگذاريم وضع حكومت‌ها به همين صورت ضد اسلامى و غير اسلامى ادامه پيدا كند. دلايل اين كار واضح است. چون برقرارى نظام سياسى غير اسلامى به معنى بى‌اجرا ماندن نظام سياسى اسلام است. همچنين، به اين دليل كه هر نظام سياسى غير اسلامى، نظامى شرك‌آميز است. چون حاكمش طاغوت است. ما موظفيم آثار شرك را از جامعه مسلمانان و از حيات آنان دور كنيم و از بين ببريم ... تا تحقق وحدت و آزادى ملت‌هاى مسلمان، بايستى حكومت‌هاى ظالم و دست‌نشانده را سرنگون كنيم. ما چاره‌اى نداريم جز اينكه دستگاههاى حكومتى فاسد و فاسد كننده را از بين ببريم و هيأت‌هاى حاكمه خائن و فاسد و ظالم و جائر را سرنگون كنيم.
در طول دهه ٥٠ نيز اين مبارزات ادامه يافت. در اين مدت، يعنى از شروع جشن‌هاى دو هزار و پانصد ساله در مهرماه سال ٥٠ تا پيروزى انقلاب اسلامى، اين مبارزات به شدت ادامه داشت. سخنرانى‌هاى امام در اثناى جشن‌هاى دو هزار و پانصد ساله، موجب شد تا تلاش‌هاى اين دهه، با نشاط تداوم يابد. البته در سال ٥٢ يا ٥٣، براى چندمين بار، سران نهضت توسط عوامل رژيم دستگير شدند. بسيارى از علما را تبعيد كرد، و يا به زندان انداختند. موج تبعيد ياران امام، هر چه گسترده‌تر مى‌شد و آنان را به نقاط دور افتاده تبعيد مى‌كردند. از جمله مقام معظم رهبرى را در همان سال‌ها به ايرانشهر و آيةالله مدنى را به نورآباد فارس تبعيد كردند.
به عبارت ديگر، رژيم كسانى را كه جزو نهضت امام و از حاملان اين پيام بودند، دستگير كرد و يا به تبعيد فرستاد. البته آنان در تبعيد نيز دست از تلاش برنداشتند.
گروههاى مختلف مردمى به سراغ آنان مى‌رفتند و پيام انقلاب را از نزديك مى‌شنيدند و با راه و افكار و اهداف قيام امام خمينى قدس سره آشنا مى‌شدند. اين تبعيدها از اين جهت بازتاب بسيار مثبتى براى انقلاب اسلامى داشت و شعاع مبارزه و فكر ولايت فقيه از محدوده تهران و قم، به بدنه امت در سراسر كشور گسترش يافت.
ابتكار امام ١ و ارائه اصل ولايت فقيه‌ از سال ٤٨، حضرت امام قدس سره به تبيين مجموعه درس‌هايى درباره ضرورت تشكيل حكومت اسلامى پرداخت. در حقيقت، تعيين هدف اصلى مبارزه پس از سقوط رژيم سلطنتى و تشكيل نظام مقدس «جمهورى اسلامى» بود. زيرا براى پاسدارى از اسلام و اجراى احكام الهى، بايستى حكومت اسلامى تشكيل دهيم. همانگونه كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله اقدام به آن كرد و حتى براى پس از خود، جانشين تعيين كرد. امامان معصوم عليهم السلام نيز امام پس از خود را تعيين كردند. بديهى است كه احكام الهى مانند ساير قوانين، نياز به ضمانت اجرايى دارد و احكام الهى، تنها براى بحث و نوشتن در كتاب‌ها نيست. از اين رو، عامل اجراى آن در عصر غيبت، برابر روايات شيعه، بايد فقيه عادل باشد. امام اين بحث را در دوازده جلسه درس به‌عنوان «حكومت اسلامى» بيان فرمود. كه در همان سال، اقدام به تكثير و سپس توزيع آن در ميان حجاج ايرانى شد و از اين طريق، در مدت كوتاهى، در اختيار نيروهاى انقلابى داخل كشور قرار گرفت. و موج عظيمى در حركت انقلابى نيروهاى اسلامى ايجاد كرد. زيرا از اين پس، آنان داراى هدف روشن و بزرگى هستند و اين‌گونه نيست كه هدف مبارزه را نشناسند و تنها براى مبارزه با ظلم و برانداختن نظام ستم‌شاهى مبارزه كنند. بلكه براندازى رژيم ستم‌شاهى براى برقرارى نظام بهينه و جامعه آرمانى است. ايجاد حكومت اسلامى مبتنى بر آموزه‌هاى شيعى، كه رهبر آن «ولى فقيه» است. امام اين اصل اساسى دين را به زبان بسيار ساده و قابل فهم همگان بيان فرمود كه بر همه ما واجب است كه اين كتاب را به‌طور دقيق بارها بخوانيم.
زيرا همه مطالب آن مفيد و قابل استفاده است. بويژه اين روزها كه شك و شبهه و پرسش در خصوص ولايت فقيه و ابعاد آن، خاستگاه، پيشينه تاريخى و ضرورت آن مطرح مى‌شود.
بنابراين، امام خمينى قدس سره به‌عنوان رهبر انقلاب اسلامى، و جريان روحانيت كه امام سمبل، مظهر و چهره بارز آن بود، هم‌اكنون براى آينده افق روشنى را تصوير كرده است.