بصيرت پرچمداران - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١١٥
آنان، بىثباتى حكومت و حداقل عدم تداوم حكومت افشاريه، ناتوانى كريم خان زند در حفظ دستاوردهاى حكومتهاى گذشته. چشمداشت قدرتهاى خارجى به حضور در ايران شامل انگليسىها، فرانسوىها كه انگليسىها به اعتبار آنكه در هندوستان منافع داشتند و ايران را دروازه هندوستان قلمداد مىكردند. فرانسوىها نيز در آن زمان، ناپلئون بناپارت بهدنبال كشورگشايى بود و در معارضه با انگلستان، سعى مىكرد كه در ايران حضور داشته باشد و از طريق ايران بتواند حضور انگلستان را در هند محدود كند.
و بالآخره جنگهاى ايران رو روس كه جنگهاى طاقتفرسايى بود و مدتها به طول انجاميد. وضع خراب دربار در دوران قاجار، عدم پايگاه مردمى قاجار در كشور به ويژه بعد از قتلعامهاى آقا محمد خان و در دوران فتحعلى شاه قاجار.
تأكيد بيشتر بر اين محورها، به خاطر تأثيرى است كه دوران فتحعلى شاه در ايجاد جريانهاى فكرى و تداوم آن داشت. به ويژه بعد از جنگهاى ايران و روس، كه بسيارى از دولتمردان و متفكران داخل كشور، به رغم داشتن اعتقاد و ايمان و انگيزه دينى در نيروى انسانى و پشتوانه فتواى برخى مراجع، در رويارويى با قدرتهاى خارجى، مثل روس دست برتر را به آنان مىداد، ضعف تكنولوژيك ايران، فقدان تشكيلات مستحكم، منسجم و مقتدر نظامى است. آنان از سلاح گرم و توپخانه برخوردار بودند و ما سلاحهاى سبك و غير كارآمد در اختيار داشتيم. فكر استفاده از تكنولوژى غربى از درون اين چنين فضايى شكل گرفت. قائم مقام فراهانى، از موضع صدراعظمى، با انگيزه استفاده از تكنولوژى غربى و دست يافتن به علم و سلاح و كارآيى نظامى، تعدادى از فرزندان صاحب منصبان، ثروتمندان و متمولان و وابستگان به رژيم را انتخاب كرد و آنان را براى آموزش، به انگلستان، فرانسه و متحدين دو كشور اعزام كرد. بدين انگيزه كه آنان به غرب رفته و با دانش آن ديار آشنا شوند و پس از بازگشت، نظام كشور را سامان دهند و تسليحات مورد نياز را بسازند و در نتيجه با دستيابى به حدى از استحكام، به مقابله با قدرتهاى خارجى، به ويژه سفارت انگلستان و فرانسه در ايجاد اين فكر كه: «نجات ايران در نزديك شدن به غرب و بهرهگيرى از فرهنگ، تمدن و تكنولوژى كشورهاى غربى است»، بىتأثير نبود.
همچنين، آنان كه به غرب اعزام شدند، پيش از آنكه از فضاى علمى و پيشرفتهاى