برنامه سعادت (ترجمه کشف المحجة لثمرة المهجة) - سید بن طاووس - الصفحة ٢٢ - فصل پانزدهم

جل و علا است.

پس گويم: بشهادت عقل سليم و فهم صحيح همه مردم در اصل خالق صانع عالم اتفاق دارند، و اختلاف آنان بر حسب اختلاف طريقه و مذهب آنان در حقيقت ذات، و صفات خداوند جل و علا است.

و ميگويم كه: خداوند بالوجدان در من قوه تشخيص قرار داده است، كه تمام خردمندان عالم درك آن نمايند، زيرا كه در من جواهر و اعراض و عقل و نفس و روح قرار داده است، كه اگر بلسان حال از جواهرى كه در من است سؤال نمائى، كه آيا براى او بهره و نصيبى در خلقت اشياء هست، خواهى ديد كه بعجز و احتياج خود اقرار و اعتراف دارند، و خواهند گفت: اگر ما را اين اندازه قدرت و توانائى بود از حوادث و تغيرات و تقلبات وارد بر خود جلوگيرى نموده، و مورد اين همه حوادث ناگوار و بلاهاى گوناگون واقع نميشديم، پس آنها اقرار و اعتراف دارند كه هرگز چنين امورى را بخود نسبت نداده، و چنين افتراء و كذبى بر آنها روا نيست، و نيز اقرار دارند كه بكيفيت تركيباتى كه در خود آنها است جاهل‌اند، و بشماره و اندازه مضراتى كه در آنها است علم ندارند.

و اگر بلسان حال اين پرسش را از اعراض بنمائى، خواهند گفت: ما از جوهر ضعيف‌تر و ناتوان‌تريم، زيرا كه فرع آن و محتاج بآنيم.

و اگر بلسان حال از عقل و روح و نفس سؤال نمائى، خواهند گفت تو خود ميدانى كه ضعف و ناتوانى بر ما غالب است، در بعضى بفراموشى، و بعضى بموت، و بعضى بذلت و سستى، و تمام ما در تحت فرمان و تدبير ديگرى هستيم كه بهر گونه بخواهد- از نقص بتمام و از تمام بنقص- ميگرداند، و هر طور مشيت او تعلق گيرد با تحولات زمان ما را تحويل ميدهد.

پس هر گاه اين امور را دانستى و براى تو محقق شد كه جواهر و اعراض و عقول و ارواح و نفوس، و ساير موجودات، و اشكال و صور همه در اين جهت يكسانند، براى تو