جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٥٢ - غزل ٣٤٨ هاتفى از گوشه ميخانه دوش

٣٦٩٨

وَالإتِّصالُ بِالْباقي.»

[١]: (غايت عقل، جدايى از هر چيز فانى و پيوند به باقى است.)؛ اينجاست كه مشهودش مى گردد كه خداى سبحان و معرفتش (به تعبير حديث مذكور) جاى عقل نشسته، و در وجودش فعّال مايشاء شده، لذا گفتارش‌

٢٦٢٥

«بِكَ عَرَفْتُكَ، وَأنْتَ دَلَلْتَنى عَلَيْكَ وَدَعَوْتَنى إلَيْكَ، وَلَوْ لاأنْتَ لَمْ أدْرِ ما أنْتَ.»

[٢]: (به تو، تو را شناختم، و تو بودى كه مرا به خود رهنمون شده و به سويت خواندى، و اگر تو نبودى، نمى‌دانستم كه تو چيستى.) مى‌شود.

خواجه هم مى خواهد بگويد: مشاهده و ذكر و مراقبه قوىّ دوست است كه حتّى عقل را به راه عشق مى كشد، و جز شناسايى او چيزى براى سالك نمى گذارد، و عفو خدايى كار خود را مى كند؛ پس: «اين خِرَد خام به ميخانه بر ...»؛ خواجه در موارد متعدّدى در اين باره سخن گفته، از جمله:

[١] - غرر و درر موضوعى، باب العقل، ص ٢٥٩.

[٢] - اقبال الاعمال، ص ٦٧.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٧، ص ٤٣.

[٤] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٨٤، ص ٩٣.

[٥] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٩٥، ص ١٠٠.

[٦] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١١٤، ص ١١٢.