جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٣٦ - غزل ٣٣٠ باغبان گر پنج روزى صحبت گل بايدش

مى‌دهى كه در آنجا تباهى نموده و خونها ريزد؟) را از لسان ملائكه قرائت كرده‌اى، «وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلائِكَةِ»[١]: (و تمامى نامها [ى خود] را به آدم آموخت، سپس آنها را بر ملائكه عرضه داشت.) را هم بخوان. ملائكه گفتند:

«سُبْحانَكَ! لا عِلْمَ لَنا إِلَّا ما عَلَّمْتَنا»[٢]: (منزّهى تو! جز آنچه تو ما را آموختى، ما را دانشى نيست.- اين آدم ٧ بود كه مخاطب به خطابِ‌ «يا آدَمُ! أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ»[٣]: (اى آدم! به نامهاى آنان آگاهى‌شان ده.) شد.

خلاصه آنكه، خواجه مى خواهد خود و سالكين را مورد خطاب قرار دهد و بگويد: اى سالك! واى خواجه! چون به بند كثرات و عالم طبيعت و زلفش گرفتار آمديد، مناليد، كه پس از مجاهدات، شما را مقامى بس رفيع بدست مى آيد، و حضرت دوست را به اسم و صفت، و جمال و كمال، با كثرات، در دو جهان (به ديده دل و محيط به آنها) مشاهده خواهيد كرد؛ كه:

٢٣٩٦

«قَريبٌ مِنَ الأشْيآءِ غَيْرُ مُلابِسٍ، بَعيدٌ مِنْها غَيْرُ مُبايِنٍ.»

[٤]: (خدا به اشيا نزديك است بدون اينكه با آنها آميخته شود، از آنها دور است بى‌آنكه از آنها جدا باشد.- نيز:

٢٣٩٧

«لَيْسَ فِى الأشْيآءِ بِوالِجٍ، وَلا عَنْها بِخارِجٍ.»

[٥]: (نه داخل اشيا است و نه خارج از آنها.).

و سپس:

با شهود جمال و جلال دوست، (كه با جمال دلربايى مى كند، و با جلال به دام.

[١] - بقره: ٣١.

[٢] - بقره: ٣٢.

[٣] - بقره: ٣٣.

[٤] ( ٤، ٥) غرر و درر موضوعى، باب اللَّه تعالى، ص ١٤.

[٥] ( ٤، ٥) غرر و درر موضوعى، باب اللَّه تعالى، ص ١٤.