جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٥٣ - غزل ٣٤٨ هاتفى از گوشه ميخانه دوش

(در مقدّمه جلد پنجم بحث مفصّلى در باره عقل آمده است.)

اى سالك عاشق! درست است كه وصال و قرب حضرت دوست نصيبه‌اى است ازلى، و با كوشش به آن نمى توان رسيد؛ ولى خود فرموده: «وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا، لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا، وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ»[٢]: (و آنان كه در [راه‌] ما بكوشند، مسلّماً ايشان را به راههاى خويش رهنمون خواهيم شد، و بدرستى كه خدا با نيكوكاران مى‌باشد.) آرى! بى كوشش، پرده از چهره جمال ازلى برداشته نخواهد شد؛ كه:

٢٥١٩

«إنَّك إنْ جاهَدْتَ نَفْسَكَ، حُزْتَ رِضَى اللَّهِ.»

[٣]: (بدرستى كه اگر با نَفْس خويش مجاهده كنى، خشنودى خدا را به دست خواهى آورد.- نيز:

٢٥٢٠

«ذَرْوَةُ الغاياتِ لا يَنالُها إلّاذَوُوا التّهذيبِ وَالمُجاهَداتِ.»

[٤]: (جز اهل تهذيب و مجاهده و كوششهاى بسيار به اوج اهداف نايل نمى گردند.).

(امّا اينكه چرا با وجود ازلى بودنِ وصال دوست، بايد مجاهده كرد؟ مى‌توان گفت: هرچند شهود حضرت حق در خلقت نورى ازلى براى همه انسانها حاصل بوده و در پاسخ‌ «وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى‌ أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ.»: (و آنان را بر- حقيقت- خودشان شاهد گرفت- و پرسيد- آيا من پروردگار شما نيستم؟)، «بَلى‌ شَهِدْنا»: (بله گواهى مى دهيم.) گفتند، لكن چون در خلقت مادى- آخرين سير نزولى- حجاب.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٢٦، ص ١١٩.

[٢] - عنكبوت: ٦٩.

[٣] - غرر و درر موضوعى، باب جهاد النّفس، ص ٥٠.

[٤] - غرر و درر موضوعى، باب جهاد النّفس، ص ٥١.