جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٧١ - غزل ٣٥١ دوش با من گفت پنهان كاردانى تيز هوش
سخت مى آيد وجز به آنچه دوست براى تو مقدّر نموده نخواهى رسيد؛ كه:
٢٥٤٢
«يا أباذَرٍّ! لا يُسْبَق بَطيئٌ بِحَظِّهِ، وَلا يُدْرِكُ حَريصٌ ما لَمْ يُقَدَّرْ لَهُ؛ وَمَنْ اعْطِىَ خَيْراً، فَإنَّ اللَّهَ أعْطاهُ؛ وَمَنْ وُقِىَ شَرّاً، فَإنَّ اللَّهَ وَقاهُ.»
[١]: (اى ابوذر! كسى نمى تواند بر بهره و سهم هيچ انسان درنگ كننده اى پيشى بگيرد، و هيچ آزمندى به آنچه كه برايش مقدّر نشده نمى رسد؛ و هركس خيرى بدو عنايت شده، خدا به او عطا نموده؛ و هركس از شرّ و بدى نگاه داشته شده، خدا او را نگاه داشته.) ونيز:
٢٦٢٦
«يا أباذَرٍّ! ألا أُعَلِّمُكَ كَلِماتٍ يَنْفَعُكَ اللَّهُ- عَزَّ وَجَلَّ- بِهِنّ؟ قُلْتُ: بَلى، يا رَسُولَ اللَّهِ! قالَ: ... وَإذَا اسْتَعَنْتَ، فَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ؛ فَقَدْ جَرىَ القَلَمُ بِما هُوَ كآئِنٌ إلى يَوْمِ القِيامَةِ، فَلَوْ أنَّ الخَلْقَ كُلَّهُمْ جَهَدُوا أنْ يَنْفَعُوكَ بِشَىْءٍ لَمْ يُكْتَبْ لَكَ، ما قَدَرُوا عَلَيْهِ؛ وَلَوْ جَهَدُوا أنْ يَضُرُّوكَ بِشَىْءٍ لَمْ يَكْتُبْهُ اللَّهُ عَلَيْكَ، ما قَدَرُوا عَلَيْهِ؛ فَإنِ اسْتَطَعْتَ أنْ تَعْمَلَ للَّهِ- عَزَّ وَجَلَّ- بِالرِّضا فِى اليَقينِ، فَافْعَلْ؛ وَ إنْ لَمْ تَسْتَطعْ، فَإنَّ فِى الصَّبْرِ عَلى ما تَكْرَهُ خَيْراً كَثيراً.»
[٢]: (اى ابوذر! آيا سخنانى چند به تو نياموزم كه خداى- عزّ وجلّ- به وسيله آنها نفعت بخشد؟ عرض كردم: بله، اى رسول خدا! فرمود: ... و هرگاه يارى خواستى، تنها از خدا يارى بخواه، زيرا قلم [قضاى الهى] به تمام آنچه تا روز قيامت موجود مى شود، جارى گشته؛ لذا اگر همه مخلوقات تلاش كنند نفعى كه برايت نوشته نشده به تو برسانند، نخواهند توانست؛ و اگر بكوشند ضررى كه خدا برايت ننوشته به تو برسانند، توانايى آن را نخواهند داشت. بنابراين اگر توانستى كه براى خداوند عزّ وجلّ با رضايت در حال يقين عمل نمايى، چنين كن؛ و اگر نتوانستى، بدرستى كه در بردبارى نمودن بر آنچه نمى پسندى خير فراوان است.).
و يا مى خواهد بگويد: پير فرمود: به هر امرى از امور دنيوى رسيدى، به آن دل مبند؛ كه:
٢٥٤٤
«إيّاكَ أنْ تَبيعَ حَظَّكَ مِنْ رَبِّكَ وَزُلْفَتَكَ لَدَيْهِ، بِحَقيرٍ مِنْ حُطامِ الدُّنْيا.»
[٣]: (مبادا بهرهات از پروردگار و مقام قرب در پيشگاهش را به سرمايه اندك و ناچيز دنيا.
[١] - بحار الانوار، ج ٧٧، ص ٧٨- ٧٩.
[٢] - بحار الانوار، ج ٧٧، ص ٨٩- ٩٠.
[٣] - غرر و درر موضوعى، باب الدّنيا، ص ١٠٧.