جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٨٤ - غزل ٣٥٣ نيست كس را ز كمند سر زلف تو خلاص

٢٥٥٢

وَأعْلاهُمْ عِنْدَكَ مَنْزِلًا.»

[١]: (اى خدايى كه بر رو آوران و مقبلان به خود روى آورده، و با عطوفت و مهربانى‌ات بر آنان سركشيده و احسان مى نمايى، و به غافلان از يادت مهربان و رؤوف، و دوستدار جلب و كشش ايشان به درگاهت مى باشى و عنايت دارى! از تو خوارستارم كه مرا از بهره مندترينشان از تو، و بلند مرتبه‌ترين آنان در نزدت قرار دهى.) لذا مى گويد:

عاشق، تا بكلّى تعلّقات عالم طبيعت و انديشه هايش را نسوزاند، محرم خلوت سراى دل خويش نخواهد شد، و خود را نخواهد شناخت و معرفت نَفْس برايش حاصل نمى شود؛ كه:

٢٥٥٣

«مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ، عَرَفَ رَبَّهُ.»

[٢]: (هركس نَفْس خويش را شناخت، پروردگارش را شناخت.) ونيز:

٢٥٥٤

«كَفى‌ بِالمَرْءِ جَهْلًا أنْ يَجْهَلَ نَفْسَهُ.»

[٣]: (براى انسان همين نادانى بس كه به نَفْس خويش جاهل باشد.- همچنين:

٢٥٥٥

«مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ، فَقَدِ انْتَهى‌ إلى غايَةِ كُلِّ مَعْرِفَةِ وَعِلْمٍ.»

[٤]: (هركس نَفْس خويش را شناخت، به منتهاى هر شناخت و دانشى نايل آمد.- به گفته خواجه در جاى ديگر:

بدين جهت:

[١] - بحار الانوار، ج ٩٤، ص ١٤٧- ١٤٨.

[٢] ( ٢، ٤) غرر و درر موضوعى، باب معرفة النّفس، ص ٣٨٧.

[٣] - غرر و درر موضوعى، باب النّفس، ص ٣٨٧.

[٤] ( ٢، ٤) غرر و درر موضوعى، باب معرفة النّفس، ص ٣٨٧.

[٥] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٨٤، ص ٩٣.