جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٧١ - غزل ٣٢١ جانا تو را كه گفت كه احوال ما مپرس

نعمتهاى آنند، نه طالب معشوق كه صاحب نعمت است. خواجه هم مى خواهد بگويد: از دلق پوش و صومعه نشينان از نقدينه هايى كه سالكين و طالبين محبوب بدست مى آورند، مپرس كه ايشان از اين معانى محرومند. و كيمياى معرفت او را آنانى بدست مى آورند، كه در راه طلب دوست كوشيده باشند. به گفته خواجه در جايى:

نه تنها دلق پوش صومعه از عالم انسانيّت و طريق دوست خبر ندارد، عقل هم كه طبيب و راهنماى بشر به هر خير و خوبى است، راه به عالم حقيقت و كمالات ندارد، او فقط راهنما به طريق عبوديت اوست، نه شناسايى‌اش؛ كه:

«ألْحَمْدُللَّهِ الَّذى أعْجَزَ الأوْهامَ أنْ تَنالَ إلّاوَجُودَهُ، وَحَجَبَ العُقُولَ عَنْ أنْ تَتَخَيَّلَ ذاتَهُ فِى امْتِناعِها مِن الشَّبَهِ وَالشَّكْلِ.»

[٢]: (حمد و سپاس مخصوص خداوندى است كه خيالها را از راه يافتنِ جز به.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٢٢، ص ١٨٤.

[٢] - بحار الانوار، ج ٤، ص ٢٢١.