یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٣٩ - مسأله روح - ذره بی انتها

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٥٣٩

پای روح و امر و اراده را همه جا به میان نمیکشد، حتی برای آغاز خلقت.

صفحه ٤١: نویسنده مدعی میشود که علم قادر نیست که دنیای مشهود را با به کار بردن دو عنصر در قالب زمان و مکان بسازد:

بسیاری از حوادث و کیفیات واقعشده یا واقعشونده است که علم دو عنصری از تشریح و تعلیل آن عاجز میماند. از آن جمله ابداع اولیه جهان که اگر جهان ابتدایی داشته باشد، اصل اول ترمودینامیک یعنی اصل ثبات ماده و انرژی متزلزل میگردد. فرضیه دو عنصری مجبور است جهان را ازلی بداند.

این اشکال نیست. آن فرضیه جهان را ازلی میداند.

صفحه ٤٢:

سؤال دوم درباره خواص و کیفیات عناصر یا میل ترکیبهای اجسام و بروز کلیه تحویلهاست که چرا صورت و حالت مصالح تشکیل دهنده جهان ثابت نیست. اگر بگوییم این سیر و تحویلها یا دگرگونیها و جریانها ناشی از صفات و خواصی است که در نهاد اشیاء یا عناصر وجود دارد، این خود یک عدم تقارن است و نشانه و ناشی از یک قصد و دستور خاص یا حرکت و شکل یکجهته میباشد. میبایستی ارادهای در کار و در فرمان باشد تا چنین خواص ثابت و عام به عناصر اولیه و بعدی داده و برنامه مشترک واحد معین برای ماشین جهان تنظیم کرده باشد. اگر عدم تقارن و دخالتهای یکجهته وجود نمیداشت، حتماً عناصر تشکیلدهنده جهان در برابر کلیه خواص و شرایط دارای وضع مشابه و بیتفاوت میشدند ...

این سخن درستی است ولی دلیل بر وجود قوه و صور نوعیه