یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٦١ - ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٣٦١

یب عن جعفر عن ابیه عن آبائه علیهم السلام: ان علیاً علیه السلام قضی فی رجل باع بیعاً و اشترط شرطین: بالنقد کذا و بالنسیة کذا، فأخذ المتاع علی ذلک الشرط. فقال: هو باقل الثمنین و ابعد الاجلین. یقول لیس له الّا اقل النقدین الی الاجل الذی اجله بنسیئة [١].

اشکالهای وارد بر حیلههای ربا.

تعلیلاتی که از آیات استفاده میشود و یا در روایات وارد شده در موارد حیله نیز وجود دارد:

١. از قرآن مجید استفاده میشود که ملاک حرمت ربا ظلم است:

لا تَظلِمون و لا تُظلَمون، و روشن است که این ظلم چیزی جز ظلم رباگیرنده بر ربادهنده (در اینکه زیادتر از اصل مال خود میگیرد) نیست و همین نکته از آیه: لیربوا فی اموال الناس و آیه: لا تأکلوا الربوا اضعافاً مضاعفة (که در مقام تقبیح است) نیز فهمیده میشود. این ملاک، قطعی و مورد تصریح قرآن کریم است.

با حیلهها ظلمی که واقعیت دارد رفع نمیشود:

و چون با حیلههای ربا این ظلم برداشته نمیشود زیرا که ماهیت عمل از لحاظ اقتصادی فرق نمیکند، لذا به طور قطع این حیلهها صحیح نیست [٢].

روایات حیله معارض قرآن است:

و روایات دالّ بر جواز حیله (اگر توجیه نشود) معارض با قرآن است و قابل عمل نیست و ما در این رأی برخلاف روش فقها فتوا ندادهایم، زیرا در نزد فقها مسلّم است که روایاتی که معارض با صریح قرآن باشد مطروحه است. تنها استنباط ما کشف معارضهای است که بر دیگران پوشیده بوده است.

ولی فقها به مضمون این دو روایت فتوا ندادهاند و در اول باب نقد و نسیه این فرع را عنوان میکنند و میگویند اصل معامله به واسطه غرر باطل است.