یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٩ - آینده دین (١) و (٢)

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٢٣٩

مارکسیستها براساس توجیه غلطی که از مبدأ و منشأ و علت مذهب میکردند، آینده مذهب را تاریک پیشبینی میکردند زیرا علتی که آنها فرض میکردند و نقشی که مذهب باید ایفا کند در آینده منفی بود، پس مذهب به عقیده آنها منفی بود. ظاهراً برخی فیلمها درباره آینده جهان و بشریت از نظر علم و صنعت هست. شاید کتاب معروف علم به کجا میرود؟ تألیف ماکس پلانک ترجمه احمد آرام را بتوان نوعی پیشبینی و پیشگویی درباره آینده علم دانست. درباره آینده تمدن امروز نیز پیشبینیها و پیشگوییها میشود [١].

پیشگویی استدلالی درباره آینده دین نیز به دو نحو است:

فلسفی، علمی. پیشبینی فلسفی مربوط است به تعلیل و توجیه و فلسفه دین که در گذشته چه بوده است و آیا در آینده فلسفه خود را از دست خواهد داد یا نه؟ بدیهی است که مثلًا بنا بر نظر کسانی که دین را ناشی از جهل یعنی تعلیلات جاهلانه از خلقت و آفرینش میدانستند و یا آنان که ناشی از خوف جاهلانه از طبیعت و مظاهر طبیعت میدانستند، با رفتن این علتها در طی مراحل تمدن و تکامل علمی، دین فلسفه خود را از دست میدهد؛ همچنین بنا بر فلسفه مارکسیسم که دین را عاملی از ناحیه طبقه ممتاز برای کسب و حفظ امتیازات طبقاتی میداند و یا فرویدیسم که آن را با محرومیتهای جنسی مربوط میسازد. ولی بنا بر اینکه ناشی از اعماق فطرت انسان است و خواستی است فطری و یا بنا بر فلسفه اینکه احتیاجات اجتماعی بشر بدون دین رفع شدنی نیست، دین فلسفه خود را برای همیشه حفظ میکند. ما بحثی که در سخنرانی «خورشید دین هرگز غروب نمیکند» کردهایم همه از این جهت یعنی جهت فلسفی و بررسی علل پیدایش دین بوده است و بر اساس بقای علل آن حکم کردهایم که این خورشید غروب نمیکند.