یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٥ - مطالب مربوط به ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٦٥

ه. حیله اگر به شکل خروج از موضوعی به موضوعی دیگر باشد مانعی ندارد، اما اگر به شکل زمین زدن غرض قطعی مولی باشد قطعاً اشکال دارد. حفظ غرض احتمالی لازم نیست ولی حفظ غرض قطعی به حکم «کل ما حکم به العقل حکم به الشرع» و اینکه «الواجبات الشرعیة الطاف فی الواجبات العقلیة» لازم است. اصولیین تفویت قدرت را اشکال میکنند.

٢٥. مسائل لازمی که بعداً باید بحث کنیم: الف. اسلام چه چیز به جای ربا گذاشته است؟ رجوع شود به نمره ٧.

ب. آیا تحریم مطلق ربا حتی ربای انتاجی مستلزم این است که نظام اقتصادی اسلامی یک نظام سوسیالیستی باشد؟ رجوع به نمره ٨ ج. آیا از اینکه قرآن مطلق ربا را در مقابل صدقه گذاشته است میتوان استنباط کرد که در جای همه رباها میخواهد تعاون و قرضالحسنه بگذارد؟- نمره ٩ د. چرا از نظر شیعه در معدود و مذروع ربا نیست؟ ه. «بیع دین علی من هو علیه بزیادة» را آیا میتوان گفت ربا نیست زیرا اقراض نیست و ملاک حرمتی که ما ذکر کردیم وجود ندارد؟- مسائل ربا، شماره ٨ و. مسأله تعجیل به نقصان که فقها اشکال نمیکنند شاید از فروع شماره پیش است. رجوع شود به صفحه ٤٥٧ همین یادداشتها.

ز. چرا بیع کالی به کالی حرام است، و آیا بیع دین سابق به دین سابق نیز حرام است؟ ح. مقترض میتواند از مقرض زیاده بگیرد و این ربا نیست.

رجوع به نمره ١٤ ط. یکی از مشکلات، اشکال بیع جَید به ردیء است با زیاده که احیاناً مصداق صدقه است. آیا آیات صدقات رد نمیکند این نظر را؟ ی. اشکال بیجهت در معاوضه نان و آرد به مساوی- نمره ١٦ یا. چرا «کل مبیع تلف قبل قبضه فهو من مال بایعه»؟- نمره ١٧