یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٣ - مطالب مربوط به ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٦٣

٢١. این [١] راههای فرار بعضی فرار از ربای قرضی است، بعضی فرار از ربای معاملی کما لایخفی.

٢٢. یک اشکال در همه این راههای فرار هست و آن اینکه از قرآن کریم استفاده میشود که علت حرمت ربا این است که ظلم است: لاتَظلِمون و لاتُظلَمون، ایضاً و ما اتیتم من رباً لیربوا فی اموال الناس فلایربوا عنداللَّه، همچنانکه در ورقههای ربا آنجا که از فلسفه حرمت بحث میکردیم گفتیم. اکنون میگوییم وقتی که عقلًا، مصداقاً از لحاظ ظلم هیچ تفاوتی میان این موارد نیست چگونه میتوانیم آنها را قبول کنیم؟ حتی مورد دهم که منصوص است باید معارض کتاب شناخت. فقها توجه به معارضه نداشتهاند و این است عذر فقها و عذر ما در مخالفت با رأی فقها. ما معارضه را کشف کردهایم.

٢٣. معنای حیله چیست؟ اگر فرار از مصداق واقع شدن از جایی به جایی و از موردی به مورد واقعی دیگر باشد مثل مسافرت کردن روزهدار در شرع و متأهل شدن جوان مشمول قبل از مشمولیت در قوانین کشوری، مانعی ندارد.

ولی بعضی حیله [ها] نقض غرض و فرار از هدف مولی است، نتیجهاش کلفت نگه داشتن لب مولی است.

اساساً این خود مطلبی است که رعایت اغراض و اهداف اسلامی چه اندازه بر ما لازم است. حتی با علم به وجود غرض نیز میتوانیم به بهانه عدم کفایت* الفاظ، آن اغراض را کنار بگذاریم؟ یا فقط در صورت احتمال، بر ما احراز غرض لازم نیست همانطوری که اصولیین در باب تعبدی و توصلی و در باب اقل و اکثر گفتهاند.

بلی، ما هم معتقدیم که اغراض احتمالی مولی (به اصطلاح اصولیین) لازمالتأمین نیست.

٢٤. همانطور که در درس گفتهایم، بر این راههای فرار چند