یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٤ - مطالب مربوط به ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٦٤

ایراد وارد است: الف. از آیه قرآن و از حدیث رضوی استفاده میشود که ربا ظلم است و بدیهی است که ظلم اقتصادی است، و چون عملًا و اقتصاداً تفاوتی میان راههای فرار و خود ربا نیست پس به حکم علت منصوصه این راهها باطل است.

ب. در حدیث است که ربا سبب ترک تجارت میشود و چون منظور از تجارت عمل است نه اجرای صیغه، راههای فرار نیز موجب ترک تجارت است. پس به حکم این علت منصوصه نیز این راهها باطل است.

ج. احلّ اللَّه البیع و حرّم الربوا، همانطوری که در المیزان گفته مفید این جهت است که معاوضه جنس به جنس یا جنس به پول و پول به جنس که مورد احتیاج است، درست است و اخذ زیاده که نامش ربا است باطل است. در حدیث نیز ربا باطل خوانده شده و کأنه اشاره شده به اکل مال به باطل. پس اگر دو علت منصوصه فوق هم نبود ما حکم میکردیم که این ربا است نه بیع زیرا بیع اجرای صیغه نیست، عمل معاوضه است و این عملیات فراری مصداق احلّ اللَّه البیع نیست و اطلاق آن اینها را نمیگیرد.

د. از حدیث علی بن جعفر که در جلد دوم عروه، صفحه ٤٩ در باب فروختن مبیع به ثمن اولی نقل میکند و از جمله نهجالبلاغه:

سیفتنون باموالهم ... و از حدیث کافی در باب آداب التجارة از حضرت امیر علیه السلام که فرمود: ان الربا فی هذه الامة اخفی من دبیب النمل علی الصفا و از حدیث نبوی که در وسائل هست که حضرت رسول فرمود در آخرالزمان همه مردم گرفتار ربا میشوند و لااقل غبار ربا به آنها میرسد، و از آنچه در قرآن در قصه اصحاب سبت آمده [١] و از بعضی ادله نقلی دیگر میتوان استفاده کرد که این حیلهها مرغوبٌعنه شارع است.