یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٤٥ - مطالب مربوط به ربا

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ٤٤٥

میشود.

٣. آیا فلسفه حرمت ربا چیست؟ آیا برای این است که مانع کمک و خدمت و به اصطلاح روایات «اصطناع معروف» نشود، یا علت آن رکود اقتصاد و اعراض از منابع تولید کننده [١] و توجه به تولید کاذب پول است [٢]؟ در صورتی که پول بنفسه فقط وسیله جریان است، نه مولّد مثل زمین و مواشی و نه ابزار تولید است مثل صنایع. یا علت آن این است که اسلام میخواهد پول از سه خاصیتی که برای او ذکر شده [٣]: شکل عمومی معادل ارزش، وسیله جریان و مسافر جاودانی بودن و ذخیره، فقط دو خاصیت اولی را داشته باشد و اما خاصیت ذخیره را به حکم آیه «کنز» نفی کرده است، ذخیره مانع جریان میشود. و اما ذخیره کردن در ذمه مردم از نظر شخص ربا دهنده ذخیره است هر چند از نظر گیرنده، پول در جریان است [٤] خصوصاً در ربای انتاجی. علیهذا خود ربا دادن پول خاصیت چهارمی است برای پول که گرچه غیر پول هم قابل ربا دادن است، اما پول بهتر قابل ربا دادن است.

اگر جلو ربا دادن پول مستقیماً و غیر مستقیم یعنی ربا دادن جنس، گرفته شود و جلو ذخیره کردن پول هم گرفته شود چه در بانکها و چه در غیر بانکها [٥] ناچار پول در جریان میافتد [٦] خصوصاً با

---

[١]. اعراض از منابع تولید با توجه به تولید کاذب پول دو مطلب است و به هر حال این علت صحیح نیست نه در ربای مصرفی و نه در ربای تولیدی، زیرا در ربای مصرفی ربا نگرفتن سبب جریان اقتصادی نمیشود و در ربای انتاجی میشود گفت ربا خود علت جریان اقتصاد است.[٢]. پول نه مستغل است که خود مورد استعمال و استفاده باشد و کار مجسم تدریجاً مستهلک شود مانند اعیان مستأجره و نه مولّد است از قبیل زمین و مواشی و نه میشود روی آن کار انجام داد نظیر مالالتجارة.[٣]. اقتصاد نوشین، ص ...[٤]. به هرحال این علت درست نیست، اگر چنین باشد قرضالحسنه نیز نباید جایز باشد.[٥]. مگر ذخیره کم برای جمع شدن مبلغی که کافی باشد برای تهیه یکی از وسایل اعاشه، این قدر ذخیره نامشروع نیست.[٦]. ربا با جریان و عدم جریان پول ارتباط ندارد، فقط [با] احتکار ارتباط دارد.