یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٢ - دین و مذهب و مسأله سودجویی و طرز روابط تولید

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٤، ص: ١٧٢

اول الدین معرفته.

٣. رجوع شود به ورقه دین و تأثیر آن در رضا و خشنودی از جهان.

دین و مذهب و مسأله سودجویی و طرز روابط تولید

انتقاد اساسی سوسیالیستها بر سرمایهدارها این است که سیستم اجتماعی آنها تولید برای سودجویی است نه برای رفع نیازمندیهای انسانی، و چون بر اساس سودجویی است و شکل تولید چنین است طبعاً در روابط انسانی در زمینههای فرهنگی، تربیتی، آداب و رسوم اجتماعی، مبادلات تجاری و اقتصادی اختلالهایی پیدا میشود و آنچه به افزایش و توسعه سود و بهره کمک میکند هدف اصلی فعالیتهای انسانی را تشکیل میدهد و آنچه میتواند رفع نیازمندیهای انسانی را جانشین سود و بهره خصوصی افراد کند، یعنی مسائل اخلاقی و فرهنگی و معنوی، به طاق نسیان و فراموشی سپرده میشود. رابطه شدیدی است بین شکل تأمین نیازمندیهای مادی انسانی و مسائل عاطفی و پیوندهای معنوی او. بدون تغییر در شکل و محتوای تأمین نیازمندیها و فعالیتهای مادی انسان، به هدف اصلی یعنی ایجاد رفاه و صلح عادلانه نمیتوان رسید.

ولی از نظر منطق اسلام، در این طرز تفکر عامل انسان فوقالعاده تابع و شخصیت واقعی انسان نادیده گرفته شده است؛ تصور شده که انسان صد درصد تابع طرز روابط تولید است، در صورتی که اولًا احتیاجات اصلی مادی انسان و به عبارت دیگر سودها و بهرههایی که از وجود دیگران میبرد منحصر به بهرههای اقتصادی نیست.

بنابراین کنترل وسایل تولید، کافی در خشکانیدن ریشه استعمار و بهرهکشی نیست. و ثانیاً قدرت ابراز شخصیت معنوی انسان در قبال سودجویی و بهرهکشی نادیده گرفته شده است.