دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٤٥ - افلاك كلى و جزئى

و در شرح فصل سى ام نمط ششم اشارات نيز فرموده است :

قسموا الافلاك الى كلية يظهر منها حركة واحدة اما بسيطة أو مركبة , والى جزئية ينفصل الكلية اليها .

و روشن تر از آن بعد از چند سطرى فرموده است :

جعلوا الفلك الكلى لكل كوكب منفصلا الى اجسام كثيرة يقتضيها اختلاف حركات ذلك الكواكب . الخ . ( ص ١٦٥ چاپ شيخ رضا( ره) )

حركت بسيطه و مركبه در درس سوم تحرير شده است . حكيم سبزوارى در غرر الفرائد در بيان فلك كلى و جزئى فرمايد : ( ص ٢٦٣ ط ناصرى )

والفلك الكلى تسعة و ذى *** أولها الاطلس ثانيها الذى

حركة بطيئة تضاف له *** و بالسريعة اخصصن أوله

تا اين كه گويد :

والفلك الكلى و الجزئى *** يعنى به المشمول و السعى

مرادش از مشمول فلك جزئى از قبيل حامل و تدوير و مدير و خارج مركز و مائل است , و از سعى فلك محيط شامل آنهاست كه از قبيل ممثل و جوزهر بوده باشد . چنانكه در شرح آن فرموده است : المشمول ناظر الى الجزئى , والسعى ناظر الى الكلى يعنى لايراد بهما ما يمتنع فرض صدقه على كثيرين و مقابله .

و به همين مفاد در بيان رب النوع و افراد ناسوتى آن فرمود : ( ص ١٩٦ ط ناصرى )

و ذلك الاصل و ذى فروع *** و ذلك الكلى اى وسيع

و در شرح آن گويد :

يعنى اذا سمعت منهم أن يقولوا رب النوع كلى فلا تفهم منه ما يستعمل فى المفاهيم , بل المراد بالكلية السعة الوجودية و الاحاطة بالافراد الناسوتية , كما يقولون الفلك الكلى و يريدون به المحيط .

استقامت و اقامت و رجعت چيست ؟ مقدمه اى را كه در آغاز درس شصتم تقديم داشته ايم بخاطر بياوريد كه تدوير بجهت درست آمدن و استقامت و اقامت