دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٤٣

درس ٦٥ : مطالع و طوالع , و مغارب و غوارب

اين درس دنباله درس پيش است . سخن در بيان عبارات قوم در تعريف قوس تعديل النهار بوده است , اكنون بايد دو تعريف اخير را بيان كنيم كه يكى گفت تعديل النهار قوسى از معدل النهار است , و ديگرى در تعريف اصطلاح( مطالع) را بكار برده است , پس بدان كه :

كلمه( مطالع) در كتب فقهى بهمان معنى متعارف لغوى اعنى جمع مطلع بمعنى زمان طلوع و مكان طلوع بكار رفته است . مثلا در هلال صوم جواهر آمده است كه :

اذا رؤى الهلال فى البلاد المتقاربة كالكوفة و بغداد و نحو هما مما لم تختلف فيه المطالع وجب الصوم على ساكنيهما اجمع , و البلاد المتباعدة كالعراق و خراسان مما علم فيه اختلاف المطالع او احتمال فلايجب الصوم و لا القضاء , لكنه قد يشكل بمنع اختلاف المطالع فى الربع المسكون اما لعدم كروية الارض بل هى مسطحة فلا تختلف المطالع حينئذ , و اما لكونه قدرا يسيرا لااعتداد باختلافه بالنسبة الى علو السماء . انتهى باختصار .

اما مطالع در اصطلاح هيئت قوسى از معدل النهار است بتفصيلى كه گفته آيد , پس نخست بايد مطالع را بدانيم تا بتوانيم دو تعريف ياد شده تعديل النهار را بيان كنيم , علاوه بر اين معرفت بمطالع لازم است كه موارد نياز بدان در اين فن بسيار است . عبارت قوشچى را در تعريف مطالع نقل و شرح مى كنيم , در باب ششم از مقالت دوم فارسى هيئت گويد :