دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٧٩ - اختلاف منظر و انكسار نور

ح بوده است بر اثر اختلاف منظر ط شده است . فرضا در ح اول برج ثور بوده است , و در ط در بيستم حمل واقع شده است , و لكن در هر دو صورت كوكب را عرض نبود زيرا كه در نفس منطقة البروج قرار دارد به بيانى كه در درس ١١ و ١٢ گفته آمد , پس در اين فرض بعكس فرض مذكور كوكب را اختلاف منظر در طول بود , و اختلاف عرض منتفى بود .

مثال مذكور در صورتى است كه كوكب شمالى بود , و اگر جنوبى بود يعنى در جهت جنوب معدل النهار قرار گيرد بطبق همين بيان اختلاف منظر در دائره ارتفاع بحسب طول وقوع يابد , و اما بحسب عرضى نى .

غير از دو فرض مذكور ( يكى در صورت انطباق دائره ارتفاع و دائره وسط السماء رؤيت , و ديگرى در صورت انطباق منطقة البروج و دائره ارتفاع ) هم در طول و هم در عرض اختلاف بين موضع حقيقى كوكب و موضع مرئى آن روى آورد چنانكه بدان اشارتى رفت . و بعبارت خواجه طوسى در زبدة الهيئة :

([ و غير اين دو موضع ( يعنى دو صورت مفروض ياد شده ) هم در طول اختلاف بود و هم در عرض . و در شهرهاى ما چون كوكب و منطقة البروج , هر دو در جهت جنوب باشند از سمت راس پس كوكبى كه عرض او جنوبى باشد عرض مرئى او بقدر