دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٣٠ - تحصيل عرض بلد

قوسى از دائره نصف النهار كه محدود است به دو نقطه ارتفاع اعظم كوكب و ارتفاع اصغر آن , ضعف قوسى از آن دائره نصف النهار كه محدود ميان قطب معدل النهار و مدار كواكب ابدى الظهور است مى باشد .

مثال : در شكل ١٥ ( ش ١٥ ) دائره( ا ب ح د) دائره افق بر قطب( ه) به همان وضع طبيعى نه رسم جغرافيايى كه در اطلسها معمول و متداول است , پس( ا ) نقطه جنوب و( ح) نقطه شمال يعنى دو قطب دائره اول السموت اند . و ( ب ه د) دائره اول السموت . و( و) قطب معدل النهار . و( ا ه ح) ارتفاع اصغر , و( ح ح) ارتفاع اعظم كوكب است . پس اگر در واقع عرض بلد ٣٥ باشد , و بعد قطب معدل از مدار كوكب ١٠ گوييم( : ر ح) ( كه ارتفاع اصغر و ٢٥ است ) به علاوه( ح ح) ( كه ارتفاع اعظم است , و در آن ر ح باز اخذ شده است , و رح ضعف بعد قطب از مدا ر است كه ٢٠ است ) حاصل تقسيم بر دو , خارج قسمت عرض بلد است . چون در تنصيف يكبار( ر ح) طرح ميشود , و يكبار( وح) نتيجه ميماند( وح) كه ارتفاع قطب معدل النهار است و مساوى با عرض بلد است .

و باقى نيز بدين قياس معلوم شود . ٣٥ ‌ ٢ : ٧٠ ‌ ( ٤٥ ‌ ٢٠ بعلاوه ٢٥ ) ح ح ٤٥ بعلاوه ح ر ٢٥