دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٩٩ - تحصيل عرض بلد

جنوبى باشند , و عرض بلد بقدر ميل كلى بود , در هر سال شمسى يك روز شاخص عديم الظل بود و آن روزى است كه شمس به رأس سرطان و يا رأس جدى رسيده است كه در زمان موافات مركز آن به حلقه نصف النهار بر سمت رأس بلد بود و شاخص را ظل نبود . و در باقى ايام اگر بلد شمالى باشد شمس در جنوب آنست و ظل شاخص بسمت شمال , و اگر بلد جنوبى باشد بعكس آن خواهد بود . پس چنين بلدى ذوظل واحد است , چه اين كه در نصف النهار يك روز عديم الظل است , و در باقى ايام ظل او مطلقا يا بسمت شمال است , و يا مطلقا بسمت جنوب .

مثلا مدينه طيبه عرض آن شمالى و در حدود ٢٥ درجه است كه رسيدن شمس بر حلقه نصف النهار در هنگام بلوغ آن به رأس سرطان تقريبا بر سمت رأس مدينه خواهد بود و شاخص عديم الظل . هر چند از روى دقت و تحقيق از بلاد قسم چهارم است كه گفته آيد كيف كان مدينه رسول صلى الله عليه و آله و سلم بلد ذوظل واحد است .