شديدتر خواهد بود زيرا كه سبب هر چند ضعيف باشد چون دائمى بود اثر آن قوى خواهد بود هر چند كه خورشيد به سمت راس نرسد چون آفاقى كه عرض آنها بيش از عرض اينجا ( اقليم چهارم ) است . سپس اين كه ديگر احوال سكان خط استواء برترى از ديگر اقاليم دارند كه احوالى متشابه و مانند هم اند زيرا كه در بر اثر مساوى دائمى بودن روز و شب آفاق استوائى , حرارت روز به برودت شب تعادل مى يابد , بخلاف غير استواء كه به علت درازى روز و كوتاهى شب احوال متشابه ندارند . و ديگر اين كه تابستان استواء را گرماى شديد نيست و همچنين زمستانشان را سرماى شديد نه , زيرا كه خورشيد از سمت راس آن خيلى دور نمى شود , و تفاوت تابستان و زمستان زياد نيست , علاوه اين كه مدت هر يك از تابستان و زمستان كوتاه است چه هر يك يك ماه و نيم است زيرا كه فصول سال در خط استواء هشت است چنان كه در علم هيات مقرر است .

اين بود ترجمه بيان صاحب مغنى در طب . و از اين گونه سخن , ديگران نيز در موضوع مذكور دارند . ولكن اگر در عبارت مغنى دقت بسزا شود موارد جرح در آن بسيار ديده خواهد شد . وانگهى كسى را رسد كه بگوئيم هر چند اكثر خط استواء در اقيانوس كبير آرام و اقيانوس هند و اقيانوس اطلس افتاده است , مع ذلك كمى آبادى خط استواء خود دليل بر عدم اعتدال آنست , و اگر مزاج مردم آن اعدل امزجه باشد مى بايستى نوابغ و افاضل روزگار در فنون علوم و شعب صنايع و ديگر كمالات انسانى از آن آب و خاك برخيزند چه اين كه در صحف عقلى و عرفانى ثابت شده است كه اكمل نفوس به اعدل امزجه تعلق مى گيرد . و بقول خواجه طوسى در شرح فصل ٢٦ نمط دوم اشارات شيخ رئيس كه آخرين فصل نمط مذكور است :

ان انكسار تضاد الكيفيات و استقرارها على كيفيه متوسطة و حدانية نسبة ما الى مبدئها الواحد , و بسببها يستحق لان يفيض عليها صورة او نفسا تحفظها , فكلما كان الانكسار اتم كانت النسبة اكمل والنفس الفائضة بمبدئها أشبه .

ملاعلى قوشچى در آخر باب دوم فارسى هيئت در خواص خط استواء گويد :