دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٠٢ - اختلاف منظر و انكسار نور

است كه گفته ايم :

و ديگر ذات الشعبتين است كه در فصل دوازدهم مقاله پنجم مجسطى با بيان آن مذكور است . و خفرى نيز در شرح تذكره خواجه طوسى در اول فصل دوازدهم باب ثانى آن در بيان ذات الشعبتين , متن همان فصل ياد شده مجسطى با شرح نيشابورى بر آنرا نقل كرده است . و بيرجندى نيز در فصل ثانى باب رابع شرح تذكره خواجه , اشاره به بيان ساختنش نموده است . در ساختن اين آلت ذات شعبتين , روشنتر و بهتر از همه يحيى بن محمد بن ابى الشكر مغربى اندلسى در تحرير مجسطى بيان كرده است , اگر چه تحرير خواجه هم محققانه و استادانه است .

ابن نديم در فهرست در ترجمه ابن ابى عباد محمد بن عيسى مكنى به ابوالحسن گويد : و له من الكتب كتاب العمل بذات الشعبتين .

آلت ذات الشعبتين بدين صورتست كه ترسيم كرده ايم , و تعريف حقيقى , و تشريح اعضاء و اسامى هر يك , و دستور صنعت , و نحوه بكار بردن آن همگى به تفصيل گفته آيد . ( ش ٥٧ ) .