دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٣٣٩ - تشريح افلاك بر مبناى هيئت مجسمه

حامل و مائل در يك سطح اند , ولى حامل خارج مركز است , و مائل موافق المركز , يعنى مركز او مركز عالم است نه چون مدير عطارد كه حامل در ثخن او بود و هر دو خارج مركز .

منطقه مائل در سطح منطقة البروج نيست , و به همين سبب كه منطقه فلك مايل موافق المركز است و با اينحال در سطح منطقة البروج نيست و از آن ميل نموده است آنرا فلك مائل گويند .

اما جوزهر , فلكى است متوازى السطحين محيط بر فلك مائل , به اين معنى كه فلك مائل در جوف او است نه در ثخن او . و بعبارت ديگر : فلك جوزهر چون حلقه اى محيط بر فلك مائل است . منطقه فلك جوزهر در سطح منطقة البروج است , و مركز آن مركز عالم است يعنى از افلاك موافق المركز است .

و بعبارت فارسى هيئت قوشچى در بيان افلاك قمر : هيئت فلك قمر بعينها مثل هيئات افلاك چهارگانه ( علويه و زهره ) است , و تفاوتى نيست الا بدو چيز : يكى آن كه در قمر فلكى كه حامل در ثخن اوست منطقه اين فلك نه در سطح منطقة البروج است بلكه مايل است از سطح او , و با حامل در يك سطحند , و به اينجهت اين فلك را فلك مائل گويند .

دوم آن كه قمر را فلك ديگر بود متوازى السطحين و محيط به فلكى كه حامل در ثخن اوست , و مركزش مركز عالم بود , و منطقه اش در سطح منطقة البروج است و آن را فلك جوزهر گويند . انتهى . بدانكه فلك جوزهر قمر را , فلك ممثل قمر نيز مى گويند , صورت افلاك قمر بحسب تسطيح بر اين گونه است ( ش ٣٧ ) :