دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٢ - تقسيم كره به بروج

از اين بيان دانسته شده است كه طول هر برج سى درجه است و عرض آن صد و هشتاد درجه . اما عرض كوكب هيچگاه از نود درجه تجاوز نمى كند , پس بين عرض برج و عرض كوكب اشتباه نشود . هر چند در محاسبات رياضى عرض برج محاسبه نمى گردد و مورد لزوم نمى شود .

تقسيم دوازده گانه ياد شده كه در سطح كل فلك ثوابت تصوير كرده ايم , در مجموع عالم جسمانى كه منضد از اجرام علوى است به همان محاذات طول و عرض بروج فلك ثوابت جارى است . مثلا ماه كه نزديكترين جرم فلكى به كره زمين است , طول و عرض آن را در وقت معينى استخراج كرده ايم , گوييم : تقويم قمر كه همان طول او است( حـ كو مد) است يعنى سرطان ٢٦ درجه و ٤٤ دقيقه , و عرض آن شمالى( ب له) است يعنى ٢ درجه و ٣٥ دقيقه است .

در درس چهارم دانسته ايم كه معدل النهار عالم جسمانى را كه به منزلت يك كره جسمانى است , به دو نيمه شمالى و جنوبى تقسيم مى كند , به همان بيان و به همان وجه تسميه شمال و جنوب , دائره منطقة البروج نيز آن را به دو نيمه شمالى و جنوبى قسمت مى كند .

و چون معدل و منطقه يكديگر را به تناصف تقاطع مى كنند , لاجرم مدارات عرض كه در درس ششم گفته آمد برخى از آنها نيمى از وى در شمال منطقة البروج افتد , و نيم ديگر وى در جنوب معدل النهار , و برخى از آنها بالعكس , لذا ممكن است كه كوكبى عرض آن جنوبى باشد , و ميل آن شمالى , و كوكب ديگر بالعكس .