دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٧٣ - مسائلى در پيرامون طول و عرض بلاد

شعيب عليه السلام هلاك گرديدند , و در مرثيه آنها دختر كلمن گفته است :

كلمن هدم ركنى *** هلكه وسط المحلة

سيد القوم أتاه ال *** حتف نارا وسط ظلة

جعلت نار عليهم *** دارهم كالمضمحله

و لكن در آخر مجلد اول بحار الانوار ( ص ١٦٧ ط ١ ) بابى در غرائب علوم از تفسير ابجد , و حروف معجم است كه از معانى الاخبار و امالى و توحيد و خصال صدوق و چند روايت در تفسير ابجد و حروف معجم نقل كرده است . و نيز در صحف علم حروف و علم اوفاق و تكسيرات و ديگر شعب ارثماطيقى روايات و حكاياتى در دائره ابجدى و حروف آن دارند كه اگر توفيق درس و بحث آن مطالب و مسائل را يافتيم تقرير و تحرير مى نماييم . اكنون در بيان نقشه ( ش ١٩ ) ياد شده گوييم :

الف خط وسط كه ازى تا قف است در هر دو صورت نقشه دائره استواى ارضى گرداگرد زمين است كه به حسب تسطيح مانند يك خط مستقيم درآمده است .

ب ازى تا قف به اقسام متساوى ده درجه تقسيم شده است كه مقدار قوسهاى طول بلاد و طول نقاط تمام سطح كره ارض را حائز است يعنى طول بلاد و ديگر نقاط كره ارض بدانها تقدير مى شود .

ح طول بلاد و نقاط از قف كه صد و هشتاد درجه يعنى نصف دور است تجاوز نكرده است .

د از سر هر ده درجه يك دائره نصف النهار كشيده است كه از دو طرف به دو قطب شمال و جنوب مى گذرند و بر گرداگرد كره ترسيم مى شوند , يعنى چون دو صورت تصوير نقشه به هيئت كره مستدير درآيد , هر يك از دو نيمه دائره نصف النهار با ديگرى يك دائره نصف النهار كامل را تشكيل مى دهند .

ه تمام نقاطى در سطح نيم كره از قطب تا قطب , كه در تحت يك نصف دائره نصف النهار رازى تا قف واقع شده اند , در طول متحدند .

و از خط استواء تا قطب را از دو طرف به ٩٠ قسم متساوى قسمت كرده است